୧୯୭୫ ମସିହାର ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି (ସମ୍ବିଧାନ ହତ୍ୟା ଦିବସ)
ମୁଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ
ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି: ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରୀକ୍ଷା ଏବଂ ଜନତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଜୟ
ସମ୍ବିଧାନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବା ପରଠାରୁ 1975 ମସିହା ଜୁନ୍ 25 ତାରିଖ ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ କଳା ଅଧ୍ୟାୟ ଥିଲା। ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀଙ୍କ ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ବଳିଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ହାସଲ ହୋଇଥିବା ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ଏହାର ନିଜ ଶାସକମାନେ ଗଳାକାଟି ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ମୌଳିକ ଅଧିକାରକୁ ସ୍ଥଗିତ କରାଯାଇଥିଲା, ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଉପରେ ଚାପ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଥିଲା, ପ୍ରେସର ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ଉଚ୍ଛେଦ କରାଯାଇଥିଲା, ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଜେଲରେ ରଖାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସମଗ୍ର ଦେଶକୁ ଭୟ ଏବଂ ଦମନର ପରିବେଶରେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଉପରେ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ କଳଙ୍କ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
୧. ଗଣତନ୍ତ୍ରର କଳା ଅଧ୍ୟାୟ
୨୫ ଜୁନ ୧୯୭୫ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଫଖରୁଦ୍ଦିନ୍ ଅଲି ଅହମ୍ମଦ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଶାନ୍ତିର କାରଣ ଦର୍ଶାଇ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୩୫୨ ଅନୁଯାୟୀ ଦେଶରେ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।
ଏହି ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ୨୫ ଜୁନ ୧୯୭୫ ରୁ ୨୧ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୭୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାୟ ୨୧ ମାସ ଧରି ଚାଲିଥିଲା, ଯାହାକୁ ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସବୁଠାରୁ କଠିନ ପରୀକ୍ଷା ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
୨. ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିର ପୃଷ୍ଠଭୂମି
– ଗୁଜରାଟ ଏବଂ ବିହାରରେ ଛାତ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନ, ବର୍ଦ୍ଧିତ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି, ବେକାରୀ ଏବଂ ଦୁର୍ନୀତି ବିରୁଦ୍ଧରେ ଜନଆକ୍ରୋଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା ।
– ୧୯୭୪ ମସିହାର ଐତିହାସିକ ରେଳ ଧର୍ମଘଟ ଏବଂ ଏହାର ନେତୃତ୍ୱଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭୂମିକା।
– ଜେ.ପି. ଆନ୍ଦୋଳନ
ଜୟପ୍ରକାଶ ନାରାୟଣ ଦୁର୍ନୀତି, କୁଶାସନ ଏବଂ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ପ୍ରବୃତ୍ତି ବିରୁଦ୍ଧରେ “ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରାନ୍ତି” ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ (ଛାତ୍ର, ଯୁବକ, କୃଷକ, ଶ୍ରମିକ ଏବଂ ସମାଜର ସମସ୍ତ ବର୍ଗର )ଏକ ଗଣ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା।
୩. ଆହ୍ଲାବାଦ ହାଇକୋର୍ଟର ଐତିହାସିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି
୧୨ ଜୁନ୍ ୧୯୭୫ରେ ଆହ୍ଲାବାଦ ହାଇକୋର୍ଟ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନିର୍ବାଚନକୁ ଅବୈଧ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।
୨୪ ଜୁନ୍ ୧୯୭୫: ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରୁ ଆଂଶିକ ଆଶ୍ୱସ୍ତି, ଦେଶର ବିପର୍ଯ୍ୟୟ
– ଭାରତ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ବିଚାରପତି ଭି.ଆର. କୃଷ୍ଣା ଆୟର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀକାଳୀନ ଆଶ୍ୱସ୍ତି ଦେଇଥିଲେ।
– ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଦରେ ରହିବାକୁ ଅନୁମତି ମିଳିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସଂସଦରେ ଭୋଟ ଦେବାର ଅଧିକାରକୁ ସୀମିତ କରି ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
– ଏହାର ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ ଶ୍ରୀମତୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ଲାଗୁ କରିଥିଲେ।
୪. ବିରୋଧୀ ନେତାଙ୍କ ଗିରଫ
ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ଲାଗୁ ହେବା ମାତ୍ରେ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ, ଲାଲକୃଷ୍ଣ ଆଡଭାନୀ, ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇ, ଜର୍ଜ ଫର୍ଣ୍ଣାଣ୍ଡିଜଙ୍କ ସମେତ ହଜାର ହଜାର ନେତା ଏବଂ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା।
୫. ଗଣମାଧ୍ୟମ ଉପରେ ସେନ୍ସରସିପ୍
ସରକାରୀ ଅନୁମତି ପରେ ହିଁ ଖବରକାଗଜ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସ୍ୱାଧୀନ ସାମ୍ବାଦିକତା ଉପରେ ବ୍ୟାପକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଲାଗୁ କରାଯାଇଥିଲା।
୬. ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ
ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିର ସ୍ୱାଧୀନତା, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ କୋର୍ଟକୁ ଯିବାର ଅଧିକାର ଉପରେ ଗମ୍ଭୀର ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲଗାଯାଇଥିଲା।
୭. ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ
ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ନାଗରିକ ଅଧିକାରର ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ବିତର୍କକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା।
୮. ୩୮ତମ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ (୧୯୭୫)
୩୮ତମ ସଂଶୋଧନ ଦ୍ୱାରା ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ଏବଂ ସମ୍ପର୍କିତ ଘୋଷଣାଗୁଡ଼ିକୁ ନ୍ୟାୟିକ ସମୀକ୍ଷାରୁ ବସ୍ତୁତଃ ବାଦ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାର କ୍ଷମତା ବହୁ ପରିମାଣରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା।
୯. ୩୯ତମ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ (୧୯୭୫)
୩୯ତମ ସଂଶୋଧନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ଉପ-ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ଲୋକସଭାର ବାଚସ୍ପତି ଏବଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିର୍ବାଚନକୁ ନ୍ୟାୟିକ ସମୀକ୍ଷାରୁ ଦୂରେଇ ରଖିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲା। ଏହା ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଦୂରେଇ ରଖିବାର ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲା।
୧୦. ୪୨ତମ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ (୧୯୭୬)
୪୨ତମ ସଂଶୋଧନକୁ “ମିନି-ସମ୍ବିଧାନ” କୁହାଯାଏ। ଏହା ସଂସଦ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ କ୍ଷମତାକୁ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲା ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକାର କ୍ଷମତାକୁ ସୀମିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା।
୧୧. ଏଡିଏମ୍ ଜବଲପୁର ମାମଲା
ଏଡିଏମ୍ ଜବଲପୁର ବନାମ ଶିବକାନ୍ତ ଶୁକ୍ଳା ମାମଲାରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ଅଧିକାଂଶ ସଦସ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ ରାୟ ଦେଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତୀ ଏଚ୍.ଆର ଖାନ୍ନା ଏକ ଐତିହାସିକ ଅସହମତି ବ୍ୟକ୍ତି କରିବା ସହିତ ନାଗରିକ ସ୍ୱାଧୀନତାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ।
ହବିୟସ୍ କର୍ପସ୍ ଉପରେ ଐତିହାସିକ ବିବାଦ
ହବିୟସ୍ କର୍ପସ୍ ବା ବନ୍ଦି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷୀକରଣ ଆବେଦନ ସମୟରେ ସରକାର ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଯଦିଓ ରାଜ୍ୟ ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ, ସେ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ନାଗରିକ କୋର୍ଟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏହି ବିତର୍କକୁ ଭାରତୀୟ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
୧୨. ମିସାର ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟବହାର
ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସୁରକ୍ଷା ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଆଇନ (ଗଓଝଇ) ଅନୁଯାୟୀ ହଜାର ହଜାର ନାଗରିକଙ୍କୁ ବିନା ବିଚାରରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ବନ୍ଦି କରି ରଖାଯାଇଥିଲା।
୧୩. ବଳପୂର୍ବକ ବନ୍ଧ୍ୟାକରଣ ଏବଂ ବିସ୍ଥାପନ
ବନ୍ଧ୍ୟାକରଣ ଅଭିଯାନ ଏବଂ ବସ୍ତି ହଟାଅ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ନେଇ ଦେଶର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟାପକ ଅସନ୍ତୋଷ ଦେଖାଦେଇଥିଲା।
୧୪. ନିର୍ବାଚନ ସ୍ଥଗିତ ରଖାଯାଇଥିଲା
ଲୋକସଭାର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୭୬ ହେବାକୁ ଥିବା ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନକୁ ସ୍ଥଗିତ ରଖାଯାଇ ୧୯୭୭ରେ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ ଗମ୍ଭୀର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଥିଲା।
୧୫. ଆରଏସଏସ, ଜନସଂଘ ଏବଂ ଏବିଭିପିର ଭୂମିକା
ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ପରିଷଦ ଛାତ୍ର ଶକ୍ତିକୁ ସଂଗଠିତ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱୟଂସେବକ ସଂଘର ହଜାର ହଜାର ସ୍ୱୟଂସେବକ ଭୂମିଗତ ଭାବରେ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସୁରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ସାହିତ୍ୟ ବିତରଣ, ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରେରଣ ଏବଂ ଜନଜାଗରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଜେଲ ପଠାଯାଇଥିଲା। ଭାରତୀୟ ଜନସଂଘର ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ନେତାଙ୍କୁ ଜେଲ ପଠାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଯେଉଁମାନେ ବାହାରେ ଥିଲେ ସେମାନେ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ କଲେ ଏବଂ ଜେଲ ଗଲେ।
୧୬. ଭାରତୀୟ ଜନସଂଘର ଐତିହାସିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି
ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଏବଂ ସାଂଗଠନିକ ସ୍ୱାର୍ଥର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠି ଭାରତୀୟ ଜନସଂଘ ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ନବଗଠିତ ଜନତା ଦଳ ସହିତ ନିଜକୁ ମିଶ୍ରଣ କରିଥିଲା।
୧୭. ଗଣତନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ଏକତା
ସମାଜବାଦୀ, ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ, ଜନସଂଘ, କୃଷକ ନେତା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ବିଚାରଧାରାର ଲୋକମାନେ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସୁରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ଗୋଟିଏ ମଞ୍ଚରେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ।
୧୮. ୧୯୭୭ ର ଐତିହାସିକ ନିର୍ବାଚନ
ଯେତେବେଳେ ନିର୍ବାଚନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଲା ସେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ମତଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କର ରାୟ ଦେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଏକ ଅଣ-କଂଗ୍ରେସ ସରକାର ଗଠନ ହୋଇଥିଲା।
ମୋରାରଜୀ ଦେଶାଇଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗଠିତ ଜନତା ପାର୍ଟି ସରକାର କେବଳ ଏକ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ବିଜୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଗଣତନ୍ତ୍ର, ସମ୍ବିଧାନ ଏବଂ ଜନଚେତନାର ବିଜୟ ଥିଲା।
୧୯."୧୯୭୭ ମସିହାରେ ଜନତା ଦଳର ବିଜୟ କେବଳ ସରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ନଥିଲା; ଏହା ଭାରତର ଜାଗ୍ରତ ଜନତାଙ୍କର, ସମ୍ବିଧାନରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିବା ନାଗରିକମାନଙ୍କର, ଗଣତନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ଭାବନାର ବିଜୟ ଥିଲା। ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିର ଅନ୍ତ ଏହି ସତ୍ୟର ପୁନର୍ବାର ପ୍ରମାଣିତ କରିଥିଲା ଯେ ଭାରତରେ ଅନ୍ତିମ କ୍ଷମତା କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଦଳର ନୁହେଁ, ବରଂ ସମ୍ବିଧାନ ଏବଂ ଜନତାଙ୍କ ପାଖରେ।’୨୦. ୪୪ ତମ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂଶୋଧନ
ପରେ ୪୪ ତମ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂଶୋଧନ ଦ୍ୱାରା ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ଲାଗୁ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅଧିକ କଠୋର କରାଯାଇଥିଲା ତଥା ଜୀବନ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଅଧିକାରକୁ ଅତିରିକ୍ତ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ।
ସବୁଠାରୁ ବଡ ସନ୍ଦେଶ
ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ସମ୍ବିଧାନ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନ୍ୟାୟପାଳିକା, ମୁକ୍ତ ପ୍ରେସ, ସକ୍ରିୟ
ନାଗରିକ ସମାଜ ଏବଂ ଜାଗ୍ରତ ଜନତା ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ତମ୍ଭ । କ୍ଷମତା ଯେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତୁ ନା କାହିଁକି, ଶେଷରେ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଜନତାଙ୍କର ହୋଇଥାଏ ।
ସମାପନ
୨୫ ଜୁନ୍ ୧୯୭୫ କେବଳ ପ୍ରଶାସନିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନୁହେଁ ବରଂ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ,ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ନାଗରିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ ଗଭୀର ଆଘାତ ଥିଲା।
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅତୀତକୁ ମନେ ରଖିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭବିଷ୍ୟତ ପୀଢିଙ୍କୁ ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ନିମନ୍ତେ ସଚେତନ କରାଇବା ।
“ସମ୍ବିଧାନ କେବଳ ଏକ ଆଇନଗତ ଦଲିଲ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଆତ୍ମାର ପ୍ରତୀକ।”। ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସୁରକ୍ଷା ହେଉଛି ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରତି ଆମର ପ୍ରକୃତ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ।