୧୬ ଅଗଷ୍ଟ ରାତି ପ୍ରାୟ ୧୧ଟା ସମୟରେ ଗାଁର ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି କୋଟୁରାମଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଗଲା— “ମାରିଦେଲେ… ମାରିଦେଲେ…”। ଏହି ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କ କ୍ଷେତରୁ ଆସୁଥିଲା। ସମଗ୍ର ଗାଁ ଏହା ଶୁଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଯାଇନଥିଲେ। ପରଦିନ ସକାଳେ କିଛି ଲୋକ ସେଠାକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କ ଗୁରୁତର ଆହତ ଶରୀରକୁ ଗାଁକୁ ଆଣିଥିଲେ। ସେ ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଜୀବିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ରାମଦିତ୍ତାଙ୍କ ଘରର ଛାତ ଉପରେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ରାମଦିତ୍ତାଙ୍କ ଘର ବହୁତ ବଡ଼ ଥିଲା ଏବଂ ଗାଁର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଏହି ସମୟରେ ଦେଖାଗଲା ଯେ ଚାରିଆଡ଼ୁ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ମୁସଲମାନମାନେ ଗାଁ ଆଡ଼କୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ହାତରେ ତଳୱାର, ବଲ୍ଲମ, ଭାଲା, କୁରାଢ଼ି, ବେଲଚା ଇତ୍ୟାଦି ଥିଲା। ଗାଁରେ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାର ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଗଲା। ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଶୋଇଥିଲି। ମୋ ମା’ ମୋତେ ଉଠାଇଦେଲେ ଏବଂ ଆମେ ମଧ୍ୟ ରାମଦିତ୍ତାଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲୁ।
ମୁଁ ଛାତ ଉପରକୁ ଯାଇ କୋଟୁରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ମୋର ଗଣନା କରିବାର ଅଭ୍ୟାସ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଛୋଟ-ବଡ଼ ଘା’ ଗଣିଥିଲି— ମୋଟ ୩୭ଟି ଘା’। ଏଥିରୁ ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରେ ଯେ ନିରସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଏକାକୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ କେତେ ସାହସର ସହ ମୁକାବିଲା କରିଥିଲେ। ଚିକିତ୍ସାର କୌଣସି ସୁବିଧା ନଥିବାରୁ ଏବଂ ବହୁତ ରକ୍ତକ୍ଷୟ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ଅଧିକ ସମୟ ବଞ୍ଚିପାରିନଥିଲେ।
କିଛି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ସମଗ୍ର ଗାଁକୁ ଘେରିଗଲେ। ହିନ୍ଦୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଗଲେ।
ପ୍ରାୟ ଚାରି-ପାଞ୍ଚ ମାସ ପୂର୍ବରୁ ବାସୁ ଅସ୍ଥାନା ନାମକ ଜଣେ ହିନ୍ଦୁ ଯୁବକ ପ୍ରତି ସପ୍ତାହରେ ରାମପୁରକୁ ଆସି ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ଓ ଗତକାର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେଉଥିଲେ। ସେ ପ୍ରାୟ ୨୦୦–୨୫୦ ଜଣ ଯୁବକଙ୍କୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦଳ ଗଠନ କରି ଗଳିଗୁଡ଼ିକରେ ପହରା ଦେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା—ଲାଠି, ଭାଲା, କୁରାଢ଼ି ଇତ୍ୟାଦି—ସେସବୁ ନେଇ ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। କେତେକଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଶୀ ପିସ୍ତଲ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
କିନ୍ତୁ ଗାଁର ବୟସ୍କମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଆଲୋଚନାର ପଥ ବାଛିଲେ। ଏକ ଆଲୋଚନା କମିଟି ଗଠନ କରାଗଲା, ଯେଉଁଥିରେ ମୋର ପିତା ଭଗତ ଚେଲାରାମ, ପରସରାମ, ଜସବନ୍ତ ସିଂହ, ରାମଲାଲ, ମନସାରାମ ଆଦି ସାମିଲ ଥିଲେ।
ସେମାନେ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଦଳର ନେତାମାନଙ୍କ ସହ ଗାଁ ବାହାରେ ଆଲୋଚନା କଲେ। ମୁସଲମାନ ପକ୍ଷରୁ ସୈୟଦ ମୁହମ୍ମଦ ଅଲି ଶାହ, ମୁଶ୍ତାକ କୁରେଶୀ, କାଲୁ ନାଉଲ ଆଦି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସୈୟଦ ମୁହମ୍ମଦ ଅଲି ଶାହ ମୋ ପିତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଆଲୋଚନାରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା ଯେ ହିନ୍ଦୁମାନେ କିଛି ଉପହାର ଓ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଦେଲେ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ଫେରିଯିବେ। ଏହାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ପାଇଁ ହିନ୍ଦୁ ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ଗାଁକୁ ଫେରିଲେ।
କିନ୍ତୁ ଏହା ମଧ୍ୟରେ ପରିସ୍ଥିତି ବଦଳିଗଲା। ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ପୁଣିଥରେ ଗାଁ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସୈୟଦ ମୁହମ୍ମଦ ଅଲି ଶାହ ସନ୍ଦେଶ ପଠାଇଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିବା ହିନ୍ଦୁମାନେ ଫତେହଶାହ ଗାଁକୁ ଚାଲିଆସନ୍ତୁ, ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବେ। ସେହିପରି ମୁଶ୍ତାକ କୁରେଶୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଅନେକ ହିନ୍ଦୁ ସେମାନଙ୍କ କଥାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରି ଗାଁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କିନ୍ତୁ ଗାଁ ବାହାରକୁ ବାହାରିବାମାତ୍ରେ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହେଲା। ଅନେକ ଲୋକ ନିହତ ହେଲେ ଓ ଅନେକ ଗୁରୁତର ଆହତ ହେଲେ।
ଆହତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନଲାଲ ବତ୍ରା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ହାକିମରାୟ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ସଂକଳ୍ପ କଲେ।
କିଛି ସମୟ ପରେ ସୈୟଦ ଅଲି ଶାହ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି କିଛି ସଶସ୍ତ୍ର ଲୋକଙ୍କ ସହ ଗାଁ ବାହାରେ ବୁଲୁଥିଲେ। ହାକିମରାୟ ଲୁଚି ରହି ତାଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଛାରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଆଘାତଟି ଘୋଡ଼ାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହାପରେ ଅଲି ଶାହଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ହାକିମରାୟଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଦେଲେ।
ଏହା ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକ୍ରମଣ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଗଲା। ଚାରିଆଡ଼ୁ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ଗାଁକୁ ଘେରି ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଚାଲାଇଲେ। କେତେକ ଯୁବକ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବିପୁଳ ସଂଖ୍ୟକ ଆକ୍ରମଣକାରୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେମାନେ ତିଷ୍ଠିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେହି ଭୟାବହ ପରିସ୍ଥିତିରେ କେତେକ ପରିବାର ନିଜ ନାରୀମାନଙ୍କ ସମ୍ମାନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଓ ଦୁଃଖଦ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ।
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଦର୍ଶୀଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, କେତେକ ପୁଲିସ କର୍ମଚାରୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଘଟଣାରେ ସାମିଲ ଥିଲେ। ସେ ନିଜ ଆଖିରେ ଜଣେ ବର୍ଦ୍ଧୀଧାରୀ ପୁଲିସକର୍ମୀଙ୍କୁ ତଳୱାର ଧରି ଗୋଟିଏ ଘରକୁ ନିଆଁ ଲଗାଉଥିବା ଦେଖିଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି।
ଏହି ଅସହାୟ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆମେ ବଞ୍ଚିଥିବା ଲୋକମାନେ କେବଳ ଶରୀରରେ ଥିବା ପୋଷାକ ସହିତ ଗାଁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲୁ। ମୋ ଦେଖିବା ଅନୁସାରେ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଦ୍ଧାଠାରୁ ଲୁଟେରା ଅଧିକ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଓଟ ଉପରେ ଲୁଟିଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ଲଦି ନିଜ ଗାଁକୁ ଫେରୁଥିଲେ।
ଆମେ ସେଠାରୁ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ-ତିନି ମାଇଲ ଦୂରର ଲୁହାରାଁୱାଲା ଗାଁକୁ ପହଞ୍ଚିଲୁ। ପ୍ରଥମେ ସେଠାର ଲୋକମାନେ ଆମକୁ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ନିକଟକୁ ଆସି ଆମର ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତି ବୁଝିପାରିଲେ। ସେଠାର ହିନ୍ଦୁମାନେ ଆମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଲେ, ଯେତେବେଳେ କେତେକ ମୁସଲମାନ ଲୁଟ ପାଇଁ ରାମପୁର ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେନାର ସହଯୋଗରେ ଆମେ ସେଠାରୁ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇ ଶେଷରେ ଝଜ୍ଜର (ରୋହତକ ଜିଲ୍ଲା) ପହଞ୍ଚିଲୁ। ସେଠାରୁ ମୁଁ ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ମ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ ପାସ୍ କରିଥିଲି। କିଛି ମାସ ସଂଘ ପ୍ରଚାରକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲି ଏବଂ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୮୭ରେ ୱିଙ୍ଗ କମାଣ୍ଡର ପଦରୁ ଅବସର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି।