ମହେନ୍ଦ୍ରଲାଲ ସରକାର ୧୯ତମ ଶତାବ୍ଦୀର ସେହି ଅଗ୍ରଣୀ ଭାରତୀୟ ଚିକିତ୍ସକ ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରସେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଭାରତରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚେତନାର ବିକାଶକୁ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ପୁନର୍ନିର୍ମାଣର ଆଧାର ବୋଲି ମାନୁଥିଲେ।
ସେ ୧୮୭୬ ମସିହାରେ ‘ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଆସୋସିଏସନ୍ ଫର୍ ଦି କଲ୍ଟିଭେସନ୍ ଅଫ୍ ସାଇନ୍ସ’ (IACS) ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଯାହା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଏବଂ ପରିଚାଳିତ ପ୍ରଥମ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଥିଲା।
ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଯେ ଭାରତୀୟ ଯୁବକମାନେ ସ୍ୱୟଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଦେଶକୁ ବୌଦ୍ଧିକ ଆତ୍ମନିର୍ଭରତାର ଦିଗରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ାନ୍ତୁ। ଚିକିତ୍ସା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ଜଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଚିକିତ୍ସକ ଥିଲେ ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନର ଲୋକପ୍ରିୟକରଣ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ, ଗବେଷଣା ଏବଂ ଜନଜାଗରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ସେ ‘ଦ କଲ୍କଟା ଜର୍ଣ୍ଣାଲ୍ ଅଫ୍ ମେଡିସିନ୍’ ର ସମ୍ପାଦନ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଚିକିତ୍ସା ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ବିଚାରଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରସାର ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରୂପରୁ ଭାରତୀୟ ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରସେବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାନାଯାଏ, କାରଣ ସେ ବ୍ରିଟିଶ ପରାଧୀନତାର ସମୟରେ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନକୁ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଉତ୍ଥାନର ସାଧନ ବନାଇଥିଲେ।