ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ମହାନ ସେନାନୀ ଏବଂ ପ୍ରଖର ଚିନ୍ତକ ଡକ୍ଟର ରାମ ମନୋହର ଲୋହିଆ ନିଜ ଜୀବନକୁ ରାଷ୍ଟ୍ର ସେବା ଏବଂ ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ସମର୍ପିତ କରିଥିଲେ।
ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସଂଗ୍ରାମ କରି ସେ ଜେଲ୍ ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।
୧୯୪୨ର ‘ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ’ରେ ସେ ଭୂମିଗତ (ଅଜ୍ଞାତ) ରହି ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଗତି ଦେବାରେ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିଭାଇଥିଲେ।
ଲୋହିଆଜୀ କେବଳ ଜଣେ ରାଜନେତା ନଥିଲେ, ବରଂ ଜଣେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତକ ଏବଂ ଲେଖକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ରଚନାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ‘Marx, Gandhi and Socialism’, ‘ହିନ୍ଦୁ ବନାମ ହିନ୍ଦୁ’, ‘ଇତିହାସ ଚକ୍ର’ ଏବଂ ‘Guilty Men of India’s Partition’ (ଭାରତ ବିଭାଜନ କେ ଗୁନହଗାର) ଭଳି ପୁସ୍ତକସବୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅଟେ।
ସେ ଭାରତୀୟ ସମାଜ, ସଂସ୍କୃତି, ଭାଷା, ସମାନତା ଏବଂ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ନିଜର ବିଚାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ।
ସେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତରେ ଗରିବ, ପଛୁଆ ଏବଂ ବଞ୍ଚିତ ବର୍ଗର ଅଧିକାର ପାଇଁ ଆୱାଜ୍ ଉଠାଇଥିଲେ ଏବଂ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସମାଜବାଦର ଅବଧାରଣାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ।
ଡକ୍ଟର ଲୋହିଆଙ୍କ ଜୀବନ ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରତି ସମର୍ପଣ, ସାମାଜିକ ଚେତନା ଏବଂ ବିଚାରଗୁଡ଼ିକର ସ୍ୱାଧୀନତାର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ।