ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟା ଦିନ ପୁରୀର ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଯେତେବେଳେ ନନ୍ଦିଘୋଷ, ତାଳଧ୍ୱଜ ଓ ଦର୍ପଦଳନ ରଥ ଗଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରେ, ସେତେବେଳେ କେବଳ ଓଡ଼ିଶା ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଭକ୍ତିର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଜ୍ୟୋତିରେ ଆଲୋକିତ ହୋଇଯାଏ। ରଥଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ; ଏହା ମାନବ ସଭ୍ୟତାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ, ଯାହା ସମତା, ସହଯୋଗ, ଭକ୍ତି, ପ୍ରେମ ଓ ବିଶ୍ୱବନ୍ଧୁତ୍ୱର ମହାନ ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ କେବଳ ପୁରୀର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତା ଭାବେ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ମହିମାକୁ ସୀମିତ କରାଯିବ। ସେ ଜଗନ୍ନାଥ- ଜଗତର ନାଥ; ପୁରୁଷୋତ୍ତମସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ; ପତିତପାବନ- ସମସ୍ତଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରକ; ଦାରୁବ୍ରହ୍ମକାଠରେ ବିରାଜିତ ପରବ୍ରହ୍ମ; ନୀଳାଚଳନାଥ-ନୀଳାଚଳର ଅଧିପତି; ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁ-ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ। ତାଙ୍କର ୧୦୧ଟି ପବିତ୍ର ନାମ କେବଳ ନାମ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନ, ବୈଷ୍ଣବ ଭକ୍ତି, ମାନବତା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାର ସାରତତ୍ତ୍ୱ। ରଥଯାତ୍ରାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଶେଷତା ହେଉଛି ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କର ପର୍ବ। ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ରଥଯାତ୍ରା ଦିନ ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ମନ୍ଦିର ଛାଡ଼ି ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି। ଧନୀ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର, ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ, ଭାରତୀୟ କିମ୍ବା ବିଦେଶୀ-ସମସ୍ତେ ସମାନ ଭାବରେ ରଥର ରସି ଟାଣିବାର ସୁଯୋଗ ପାଆନ୍ତି। ଏହା ହିଁ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଳ ଦର୍ଶନ- “ସମସ୍ତେ ଏକ, ସମସ୍ତେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ।” ଏହି ଭାବନାକୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଅନେକ ନାମ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ। ଦୀନବନ୍ଧୁ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ଦୟାନିଧି, କରୁଣାସିନ୍ଧୁ-ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ ଯେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଭେଦଭାବ ନାହିଁ। ଯେ ଭକ୍ତିର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥାଏ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ୧୦୧ ନାମରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅବତାର ଓ ଲୀଳାର ପ୍ରତିଫଳନ ମିଳେ। କୃଷ୍ଣ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଗୋପାଳ, ମୁରଲୀଧର, ରାଧାରମଣ, ଗୋପୀନାଥ, ନବନୀତଚୋର, କାଳୀୟଦମନ, ଗୋବର୍ଦ୍ଧନଧାରୀ, ବୃନ୍ଦାବନଚନ୍ଦ୍ରଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରେମମୟ ଲୀଳାର ସ୍ମୃତି ବହନ କରେ। ଅନ୍ୟପଟେ ନାରାୟଣ, ବିଷ୍ଣୁ, ଅଚ୍ୟୁତ, ପଦ୍ମନାଭ, ହୃଷୀକେଶ, ପରମାତ୍ମା, ପରବ୍ରହ୍ମ, ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ତାଙ୍କ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ରଥଯାତ୍ରା କେବଳ ଭକ୍ତିର ନୁହେଁ, ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଅସ୍ମିତାର ମଧ୍ୟ ପ୍ରତୀକ। ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏହି ପରମ୍ପରା ଆମ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖିଛି। ରଥ ନିର୍ମାଣରେ ମହାରଣା, ରୂପକାର, କମାର, ଚିତ୍ରକାର, ଦର୍ଜି, ବୁଣାକାର, ପୂଜାପଣ୍ଡା, ସେବାୟତସମସ୍ତଙ୍କ ଅବଦାନ ରହିଛି। ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଏକ ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସଫଳ ହୁଏ। ରଥଯାତ୍ରାର ଆଉ ଏକ ମହାନ ପରମ୍ପରା ହେଉଛି ଛେରା ପହଁରା। ଗଜପତି ମହାରାଜ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଝାଡୁରେ ରଥ ପରିଷ୍କାର କରନ୍ତି। ଏହି ପରମ୍ପରା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଥାଏ ଯେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କେହି ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ ନୁହେଁ। ସେବା ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ। ଆଜିର ସମାଜରେ ଯେତେବେଳେ ଅହଙ୍କାର ଓ ପଦମର୍ଯ୍ୟାଦାର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ବଢ଼ୁଛି, ସେତେବେଳେ ଏହି ପରମ୍ପରା ଆମକୁ ବିନୟ ଓ ସେବାର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଚକାଆଖି ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ ଯେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି। ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଆଖିରେ କୌଣସି ଜାତି, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଭାଷାର ଭେଦ ନାହିଁ। ସେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ପାଳକବିଶ୍ୱମ୍ଭର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁରୁ-ଜଗତ୍ଗୁରୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ କରୁଣାର ସାଗର-କରୁଣାସିନ୍ଧୁ। ଆଜି ବିଶ୍ୱ ହିଂସା, ଯୁଦ୍ଧ, ପରିବେଶ ସଙ୍କଟ, ଅସହିଷ୍ଣୁତା ଓ ମାନସିକ ଅସ୍ଥିରତାର ସମ୍ମୁଖୀନ। ଏପରି ସମୟରେ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଏକ ନୂଆ ଆଶାର ଆଲୋକ ଦେଖାଏ। ତାଙ୍କର ୧୦୧ ନାମ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ମଣିଷର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ ତାଙ୍କର ଧନ, ପଦବୀ କିମ୍ବା ଜାତି ନୁହେଁ; ବରଂ ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର, ଦୟା, ସତ୍ୟ ଓ ସେବାଭାବ। ରଥଯାତ୍ରା ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୀତି ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନକୁ ମଧ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧ କରେ। ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ପୁରୀକୁ ଆସିଥାନ୍ତି। ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, ପଟ୍ଟଚିତ୍ର, ରୂପା ଫିଲିଗ୍ରୀ, ପିପିଲିର ଆପ୍ଲିକ୍ କାମ, ଓଡ଼ିଆ ଖାଦ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ବ୍ୟବସାୟ ନୂଆ ଜୀବନ ପାଏ। ଏହି ଉତ୍ସବ କେବଳ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ନୁହେଁ, ଏହା ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଉନ୍ନତିର ମଧ୍ୟ ଏକ ମାଧ୍ୟମ। ଆଜିର ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ହେଉଛି ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରକୃତ ଦର୍ଶନକୁ ବୁଝିବା। ରଥଯାତ୍ରା କେବଳ ସେଲ୍ଫି, ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପୋଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଭିଡ଼ର ଆନନ୍ଦରେ ସୀମିତ ନ ରହୁ। ଏହାର ମୂଳ ବାର୍ତ୍ତା-ସମତା, ସହିଷ୍ଣୁତା, ଭାଇଚାରା, ସେବା ଓ ମାନବତା- ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁବକଙ୍କ ଜୀବନରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ସେହିପରି ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବାର ମନୋଭାବ ମଧ୍ୟ ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବ୍ୟବହାର କମାଇବା, ସ୍ୱଚ୍ଛ ପରିବେଶ ରଖିବା ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିବା ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ଜଗନ୍ନାଥ ସେବା। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ୧୦୧ ନାମ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୟା, କ୍ଷମା, ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ପ୍ରେମ ଓ ସେବାର ଆଦର୍ଶ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ହରି ହୋଇ ଦୁଃଖ ହରଣ କରନ୍ତି, ମୁକୁନ୍ଦ ହୋଇ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି, ଯୋଗେଶ୍ୱର ହୋଇ ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତି, ଗୀତାଚାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କର୍ମର ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ମହାପ୍ରଭୁ ହୋଇ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ନିଜ କୋଳରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ରଥଯାତ୍ରା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ମଣିଷର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଏକ ରଥଯାତ୍ରା। ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ପ୍ରେମ ଓ ନିଷ୍ଠାର ରସି ଧରି ଆମେ ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇ ଚାଲିବା ଉଚିତ। ତେବେ ହିଁ ଆମ ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହେବ। ଶେଷରେ, ଆସନ୍ତୁ ଏହି ଅବସରରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଜଗନ୍ନାଥ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ପତିତପାବନ, ଦୀନବନ୍ଧୁ, ଦୟାନିଧି, କରୁଣାସିନ୍ଧୁ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ଜଗତ୍ଗୁରୁ ଓ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶ୍ରୀଚରଣରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା-ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ ଶାନ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି, ସଦ୍ଭାବ ଓ ମାନବତାର ବିଜୟ ହେଉ। ଏହାହିଁ ରଥଯାତ୍ରାର ପ୍ରକୃତ ସନ୍ଦେଶ, ଏହାହିଁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ୧୦୧ ନାମର ଚିରନ୍ତନ ମହିମା।
ସୌଜନ୍ୟ କୁମାର ପରିଡା
ବାରୋ ଛକ, କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ମୋ:୮୨୪୯୯୪୩୨୪