ପରିଚୟ ଓ ଜନ୍ମ: ଭାରତର ସେବାକୁ ଅପଣା ଜୀବନ ସମର୍ପଣ କରିଥିବା ଭଗିନୀ ନିବେଦିତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଆୟର୍ଲାଣ୍ଡରେ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୂଳ ନାମ ମାର୍ଗରେଟ୍ ଏଲିଜାବେଥ୍ ନୋବଲ୍ ଥିଲା।
ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ସହିତ ଭେଟ: ବର୍ଷ ୧୮୯୫ରେ ଲଣ୍ଡନରେ ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ଭେଟ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିଚାରାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ସେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟା ହୋଇଯାଇଥିଲେ ତଥା ଭାରତକୁ ନିଜର କର୍ମଭୂମି ବନାଇ ନେଇଥିଲେ।
ନାମକରଣ: ବର୍ଷ ୧୮୯୮ରେ ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ‘ନିବେଦିତା’ ନାମ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ, ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି—ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ସମର୍ପିତ।
ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଶିକ୍ଷାଗତ ଅବଦାନ: ଭଗିନୀ ନିବେଦିତା ହିନ୍ଦୁ ସଂସ୍କୃତି, ଭାରତୀୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ବେଦାନ୍ତର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାରରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ମହିଳା ଶିକ୍ଷାର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝି କୋଲକାତାରେ ବାଳିକାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରାରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।
ସେବା କାର୍ଯ୍ୟ: ୧୮୯୯ରେ କୋଲକାତାରେ ଫୋପଡ଼ିଥିବା ପ୍ଲେଗ୍ ମହାମାରୀ ସମୟରେ ସେ ସ୍ୱୟଂ ଆଗେଇ ବଢ଼ି ସେବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସମାଜରେ ଜନଜାଗରଣ କରିଥିଲେ।
ସାହିତ୍ୟିକ କୃତି: ସାହିତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ‘ଦ ୱେବ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଲାଇଫ୍’, ‘କାଲି ଦ ମଦର’, ‘କ୍ରେଡଲ୍ ଟେଲ୍ସ ଅଫ୍ ହିନ୍ଦୁଇଜମ୍’ ଏବଂ ‘ଦ ମାଷ୍ଟର ଆଜ୍ ଆଇ ସ’ ହିମ୍’ ଜୋପି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକ ଲେଖିଥିଲେ।
ଉପସଂହାର: ଭଗିନୀ ନିବେଦିତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ଭାରତ ମାତାଙ୍କ ସେବା, ସମାଜ ଉତ୍ଥାନ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରାର ସମ୍ମାନର ପ୍ରେରକ ଉଦାହରଣ ଅଟେ।