ଜଣେ ମଣିଷଙ୍କ ସଂକଳ୍ପ, ଦଶ ଗାଁର ନବଜାଗରଣ
ସମାଜ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ବଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ କିମ୍ବା ସରକାରୀ ଯୋଜନାର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ। ବେଳେବେଳେ ଜଣେ ମଣିଷଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଓ ନିଷ୍ଠା ଇତିହାସ ରଚନା କରେ। କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାର ନନ୍ଦପୁର ବ୍ଲକର ଦୁର୍ଗମ ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘଟିଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏହାର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉଦାହରଣ।
ପ୍ରଥମେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ମଦ ଛାଡ଼ିଲେ। ପରେ ତାଙ୍କ ପରିବାର। ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ସଚେତନତାର ଦୀପଶିଖା ପାଞ୍ଚଟି ଗାଁରେ ବ୍ୟାପିଗଲା। ଆଜି ପ୍ରାୟ ୪୦୦ ପରିବାର ନିଶାମୁକ୍ତ ଜୀବନକୁ ଆପଣାଇଛନ୍ତି। ପାଞ୍ଚଟି ଗାଁକୁ ସରକାରୀ ଭାବେ ନିଶାମୁକ୍ତ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଖୁବ୍ଶୀଘ୍ର ଆଉ ପାଞ୍ଚଟି ଗାଁ ଏହି ତାଲିକାରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଏହା କେବଳ ମଦ ଛାଡ଼ିବାର କାହାଣୀ ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ସମାଜର ପୁନର୍ଜନ୍ମର କାହାଣୀ।
ଏହି ଅଭିଯାନର ପଛରେ ଅଛନ୍ତି ଜଣେ ନିରବ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ—୭୨ ବର୍ଷୀୟ ବିଚିତ୍ରାନନ୍ଦ ପଣ୍ଡା। ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାରୁ ୧୯୮୪ ମସିହାରେ ଜୀବିକାର ସନ୍ଧାନରେ କୋରାପୁଟ ଆସିଥିବା ଏହି ସରଳ ମଣିଷ ନନ୍ଦପୁର ବ୍ଲକର ପାଡୁଆ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନିଜ କର୍ମଭୂମି ଭାବେ ବାଛିନେଇଥିଲେ। ସେ ଆଦିବାସୀ ସମାଜକୁ ଖୁବ୍ ପାଖରୁ ଦେଖିଥିଲେ। ଜଳ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜମିରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶା ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନକୁ କିପରି ଧ୍ୱଂସ କରୁଛି, ତାହା ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ବ୍ୟଥିତ କରିଥିଲା।
ମଦ୍ୟପାନର ପ୍ରଭାବରେ ଅନେକ ପରିବାର ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା। ଯୁବକମାନେ ଅକାଳରେ ପ୍ରାଣ ହରାଉଥିଲେ, ଅନେକ ମହିଳା ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ବିଧବା ହେଉଥିଲେ ଏବଂ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଆହୁରି କଷ୍ଟଦାୟକ କରୁଥିଲା। ଏହି ବାସ୍ତବ ଚିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ନିରବ ରହିବାକୁ ଦେଇନଥିଲା।
୧୯୯୦ ମସିହାରୁ ସେ ଏକକ ଭାବେ ନିଶାମୁକ୍ତି ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଗାଁକୁ ଗାଁ ବୁଲିଲେ, ମୁଖିଆ ଓ ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କଲେ, ମଦ୍ୟପାନର କୁପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ଲୋକଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ। ସେ କେବଳ ଉପଦେଶ ଦେଇନଥିଲେ; ନିଜ ଆଚରଣ ଓ ସେବାଭାବ ଦ୍ୱାରା ଲୋକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ଚାରି ଦଶନ୍ଧିର ଅକ୍ଳାନ୍ତ ପରିଶ୍ରମ ଆଜି ସଫଳତାର ରୂପ ନେଇଛି।
ନିଶା ଛାଡ଼ିବା ପରେ ଏହି ଗାଁଗୁଡ଼ିକର ଚିତ୍ର ବଦଳିଯାଇଛି। ଲୋକଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ବଢ଼ିଛି, ପରିବାରରେ ଶାନ୍ତି ଫେରିଛି, ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିରେ ସୁଧାର ଆସିଛି। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମଦ ଆସର ବଦଳରେ ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗିରେ ଭଜନ, ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ସମୟ ବିତୁଛି। ଏହା କେବଳ ଅଭ୍ୟାସର ପରିବର୍ତ୍ତନ ନୁହେଁ; ଏହା ଜୀବନଦର୍ଶନର ପରିବର୍ତ୍ତନ।
ଆଜି ଯେତେବେଳେ ନିଶା ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତର ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ପାଲଟିଛି, ସେତେବେଳେ ବିଚିତ୍ରାନନ୍ଦ ପଣ୍ଡାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରୟାସ ସାରା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରେରଣା। ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ସମାଜ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବାହାରୁ ଥୋପି ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ; ତାହା ଭିତରୁ ଜାଗ୍ରତ କରାଯାଏ। ଜଣେ ସଚେତନ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ନିଷ୍ଠା ଓ ସେବାଭାବ ସହିତ ଆଗେଇ ଆସନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଏକ ପରିବାର ନୁହେଁ, ଏକ ଗାଁ ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳର ଭାଗ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରନ୍ତି।
ବିଚିତ୍ରାନନ୍ଦ ପଣ୍ଡାଙ୍କ ଚାରି ଦଶନ୍ଧିର ସାଧନା ଆମକୁ ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ—ସମାଜ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଆରମ୍ଭ ସର୍ବଦା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସଂକଳ୍ପରୁ ହିଁ ହୁଏ।