SIR ଓ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ: ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର

ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ

ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗଭୀର ସଂଶୋଧନ (Special Intensive Revision—SIR) ହେଉଛି ଭାରତର ଭୋଟର ତାଲିକାକୁ ପୁନଃଯାଞ୍ଚ କରିବାର ଏକ ଆଇନସମ୍ମତ ପଦ୍ଧତି, ଯାହାକୁ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ମଧ୍ୟ ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଇଛି। ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପରେ ଏପରି ସଂଶୋଧନ କରାଯାଉଛି। ତାଲିକାରୁ ୧୩ କୋଟି ନାମ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା କୁହାଯାଉଥିବା ସଂଖ୍ୟାର ଅଧିକାଂଶ ହେଉଛି ମୃତ, ଅନ୍ୟତ୍ର ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କିମ୍ବା ଏକାଧିକ ଥର ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନାମ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିବା ପ୍ରକୃତ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଆଇନରେ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି।

ଏହି ବ୍ୟାଖ୍ୟାମୂଳକ ଲେଖାଟି ସେହି ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଯେଉଁମାନେ SIR ସମ୍ପର୍କରେ ଉଠିଥିବା ଆପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ସନ୍ଦେହରେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ହୁଏତ ଶୁଣିଥିବେ ଯେ SIR ହେଉଛି ‘ଭୋଟ ଚୋରି’, ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି କିମ୍ବା କୋଟି କୋଟି ନାଗରିକ ନିଜର ମତଦାନ ଅଧିକାର ହରାଇଛନ୍ତି।

ଏହି ଲେଖାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କାହାର କଥାକୁ ଅନ୍ଧ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବାକୁ କହିବା ନୁହେଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ତରରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଆଇନ, ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ରେକର୍ଡ କିମ୍ବା ସରକାରୀ ତଥ୍ୟକୁ ଆଧାର କରାଯାଇଛି। ଏଥିସହ ଯେଉଁ ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକରେ ସମାଲୋଚକଙ୍କ ଆପତ୍ତି ଯଥାର୍ଥ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଏକ ପୃଥକ ଅଧ୍ୟାୟ ରହିଛି।

ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଶ୍ନର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତର

ପ୍ରଶ୍ନ ୧: SIR ଆଇନସମ୍ମତ କି?

ହଁ। ଜନପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଇନ, ୧୯୫୦ର ଧାରା ୨୧(୩) ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ନିଜ ବିଚାରରେ ଉପଯୁକ୍ତ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସଂଶୋଧନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇପାରିବ। ୨୦୨୬ ମେ ୨୭ ତାରିଖରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ସର୍ବସମ୍ମତିକ୍ରମେ SIRକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୨: ୧୩ କୋଟି ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଛି କି?

ଏହି କଥାକୁ ଯେପରି ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଉଛି, ବାସ୍ତବତା ସେପରି ନୁହେଁ। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଭୋଟର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମୟରେ ପ୍ରାୟ ୧୩ କୋଟି ନାମକୁ ଯାଞ୍ଚ ପାଇଁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିଲା। ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ବିଭାଜନ ଅନୁଯାୟୀ:

• ପ୍ରାୟ ୬.୩ କୋଟି ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଯାଇଥିଲେ।
• ପ୍ରାୟ ୨.୮ କୋଟି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା।
• ପ୍ରାୟ ୧ କୋଟି ନାମ ଏକାଧିକ ଥର ରହିଥିଲା।
• ପ୍ରାୟ ୩ କୋଟି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇ ନଥିଲେ।

ସରଳ ଭାଷାରେ କହିଲେ, ଏଥିରୁ ପ୍ରାୟ ଅଧା ବ୍ୟକ୍ତି ଏବେ ମଧ୍ୟ ଭୋଟର ଅଛନ୍ତି, କେବଳ ସେମାନଙ୍କ ଠିକଣା ବଦଳିଛି। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ନାମ ପଞ୍ଜୀକରଣ ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିପାରିବେ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୩: ଏହା କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ କିମ୍ବା ବିରୋଧୀ ଦଳର ଭୋଟରଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କରାଯାଉଛି କି?

ଉପସ୍ଥାପିତ ତଥ୍ୟରୁ ଏହା ପ୍ରମାଣିତ ହେଉନାହିଁ। ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ନାମଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୬୩ ପ୍ରତିଶତ ହିନ୍ଦୁଙ୍କର ଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବିଜେପି ଶାସିତ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ଓ ଗୁଜରାଟରେ ମଧ୍ୟ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ନାମ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିଲା।

ପ୍ରଶ୍ନ ୪: ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ସ୍ୱାଧୀନ କି?

ସମ୍ବିଧାନ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତଙ୍କୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ବିଚାରପତିଙ୍କ ପରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ହିଁ ପଦରୁ ହଟାଯାଇପାରିବ। ଏହା ସହିତ SIR ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ନିରନ୍ତର ନଜର ରହିଛି। ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ଥିବା ନେଇ ‘ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍’ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଖବର ଅନୁଷ୍ଠାନ ଭିତରେ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବାର ସଙ୍କେତ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ କେବଳ ମତଭେଦରୁ ଅନିୟମିତତା ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ପ୍ରଶ୍ନ ୫: SIRରେ କିଛି ତ୍ରୁଟି ରହିଛି କି?

ହଁ, କିଛି ସମସ୍ୟା ରହିଛି। ଯଥା—ବିବାଦୀୟ ଫର୍ମ-୬ ଘୋଷଣାପତ୍ର, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ବିଚାରାଧୀନ ଲକ୍ଷାଧିକ ଅପିଲ୍, ମହିଳାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଧିକ ଦାୟିତ୍ୱର ବୋଝ ଏବଂ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ନୋଟିସ୍। ଏହି ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ ସମ୍ପର୍କରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଂଶରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।

ପ୍ରଶ୍ନ ୬: ମୋ ନାମ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ନଥିଲେ କ’ଣ କରିବି?

ଆପଣ ଅନଲାଇନ୍‌ରେ କିମ୍ବା ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ବୁଥ୍‌ସ୍ତରୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କ (BLO) ମାଧ୍ୟମରେ ଫର୍ମ-୬ ଦାଖଲ କରିପାରିବେ। ଆବେଦନ ଖାରଜ ହେଲେ ପ୍ରଥମେ ଜିଲ୍ଲା ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଏବଂ ପରେ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଅପିଲ୍ କରିପାରିବେ। ଶେଷ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦିଆଯାଇଛି।

୧. SIR କ’ଣ ଏବଂ ଏହା କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ ହେଲା?

SIR ହେଉଛି ଘରକୁ ଘର ଯାଇ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମର ପୁନଃଯାଞ୍ଚ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଭାରତର ଭୋଟର ତାଲିକା ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ଯାଞ୍ଚ ହୋଇନଥିବାରୁ ଏହା କରାଯାଉଛି।

SIR କ’ଣ?

ଭାରତରେ ଭୋଟର ତାଲିକାକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ପଦ୍ଧତିରେ ଅଦ୍ୟତନ କରାଯାଏ।

ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସଂଶୋଧନ (Summary Revision)। ଏହା ପ୍ରାୟ ପ୍ରତିବର୍ଷ ହୋଇଥାଏ। ଏଥିରେ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ତାଲିକା ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ନୂଆ ନାମ ଯୋଡ଼ିବା କିମ୍ବା ଥିବା ନାମରେ ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ଆବେଦନ କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରକୁ ଯାଇ ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଏ ନାହିଁ।

ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ଗଭୀର ସଂଶୋଧନ (Intensive Revision)। ଏଥିରେ ଭୋଟର ତାଲିକାକୁ ନୂଆ କରି ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ବୁଥ୍‌ସ୍ତରୀୟ ଅଧିକାରୀ (BLO) ଘରକୁ ଘର ଯାଇ କିଏ ପ୍ରକୃତରେ ସେଠାରେ ରହୁଛନ୍ତି, ତାହା ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତି।

SIR ହେଉଛି ଆଇନରେ ଥିବା ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କ୍ଷମତା ଅନୁଯାୟୀ କରାଯାଉଥିବା ଗଭୀର ସଂଶୋଧନ। ଏହାର ଦୁଇଟି ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିଛି:

1. ଯେଉଁ ନାମଗୁଡ଼ିକ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବାଦ୍ ଦେବା।

2. ତାଲିକାରେ ନଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୋଗ୍ୟ ନାଗରିକଙ୍କ ନାମ ଯୋଡ଼ିବା।

ଉଭୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଏବେ SIR କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ ହେଲା?

ଅଧିକାଂଶ ରାଜ୍ୟରେ ଶେଷ ଗଭୀର ସଂଶୋଧନ ୨୦୦୨ରୁ ୨୦୦୪ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ପରେ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଛି।

• ଅନେକ ଭୋଟରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ତାଲିକାରୁ ହଟାଯାଇନଥିଲା। ପରିବାରର ସଦସ୍ୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନାମ ହଟାଇବା ପାଇଁ ପରିବାର ପକ୍ଷରୁ ଆବେଦନ କରାଯିବା ସାଧାରଣତଃ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
• ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଯାଇଥିବାରୁ ଏକାଧିକ ସ୍ଥାନରେ ନାମ ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୋଇ ରହିଥିଲା। ବିହାରର ଜଣେ ଶ୍ରମିକ କୋଲକାତା କିମ୍ବା ବେଙ୍ଗାଲୁରୁରେ ନାମ ପଞ୍ଜୀକରଣ କରିବା ପରେ ନିଜ ଗାଁର ତାଲିକାରୁ ନାମ ହଟାଯାଇନଥାଇପାରେ।
• ୨୦୨୧ ଜନଗଣନା ସ୍ଥଗିତ ରହିଥିଲା। ତେଣୁ ଭୋଟର ତାଲିକାକୁ ତୁଳନା କରିବା ପାଇଁ ନୂଆ ଜନସଂଖ୍ୟା ତଥ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ନଥିଲା।
• ସହରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ବଢ଼ିଥିଲା। ବଡ଼ ସହରରେ ଭଡ଼ାଘରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ଏକ କିମ୍ବା ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ଠିକଣା ବଦଳାଉଥିଲେ।

ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ BLOମାନେ ପ୍ରଥମେ ରିପୋର୍ଟ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ୨,୨୦୮ଟି ମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଗତ ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ମୃତ କିମ୍ବା ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ଭୋଟର ନଥିଲେ। ପୁନଃଯାଞ୍ଚ ପରେ ଏପରି ମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ରର ସଂଖ୍ୟା ମାତ୍ର ସାତକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା ବୋଲି ‘ଡେକାନ୍ ହେରାଲ୍ଡ’ ରିପୋର୍ଟ କରିଥିଲା।

ସରଳ ଭାଷାରେ କହିଲେ, ନିୟମିତ ଭାବେ ତାଲିକାରୁ ମୃତ ଓ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ହଟାଇବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଠିକ୍ ଭାବେ ହେଉନଥିଲା ଏବଂ ତାଲିକାରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ଶୁଣାଣି ସମୟରେ ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ—ଯଦି ପ୍ରତିବର୍ଷ ପୁରୁଣା ତାଲିକାକୁ କେବଳ ନକଲ କରି ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ, ତେବେ ଏହାର ପରିଣାମ କ’ଣ ହେବ? SIR ପାଇଁ ଯୁକ୍ତିର ଏହା ହେଉଛି ମୂଳ ଆଧାର।

SIR କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ?

1. ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ: BLOମାନେ ପୂର୍ବରୁ ପୂରଣ କରାଯାଇଥିବା ଫର୍ମ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଞ୍ଜୀକୃତ ଭୋଟରଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି। ଭୋଟର ଏଥିରେ ଦସ୍ତଖତ କରି ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତି। ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ BLOଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ପାଇଁ ବୁଥ୍‌ସ୍ତରୀୟ ଏଜେଣ୍ଟ (BLA) ନିଯୁକ୍ତ କରିପାରନ୍ତି।

2. ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତାଲିକା: ଯେଉଁମାନେ ଫର୍ମ ଫେରାଇ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ନାମ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତାଲିକାରେ ରହେ। ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇହୁଏ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ନାମକୁ ASDD ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ। ASDDର ଅର୍ଥ—ଅନୁପସ୍ଥିତ, ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ, ମୃତ କିମ୍ବା ଏକାଧିକ ଥର ପଞ୍ଜୀକୃତ। ଏପରି ନାମର ତାଲିକା ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ।

3. ଦାବି ଓ ଆପତ୍ତି: ପ୍ରାୟ ଏକ ମାସ ଧରି ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ନାମ ଯୋଡ଼ିବା ପାଇଁ ଫର୍ମ-୬, କୌଣସି ନାମ ବିରୋଧରେ ଆପତ୍ତି ପାଇଁ ଫର୍ମ-୭ ଏବଂ ତଥ୍ୟ ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ଫର୍ମ-୮ ଦାଖଲ କରିପାରିବେ। ସନ୍ଦେହଜନକ ମାମଲାରେ ନୋଟିସ୍ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ନିର୍ବାଚକ ପଞ୍ଜୀକରଣ ଅଧିକାରୀ (ERO)ଙ୍କ ନିକଟରେ ଶୁଣାଣି ହୁଏ।

4. ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ତାଲିକା: ଶୁଣାଣି ଓ ଯାଞ୍ଚ ପରେ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଭୋଟର ତାଲିକା ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ରାଜନୈତିକ ଦଳକୁ ଦିଆଯାଏ।

5. ଅପିଲ୍: ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଥମେ ଜିଲ୍ଲା ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍, ପରେ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ଅପିଲ୍ କରିପାରିବେ।

୨. SIRର ବର୍ତ୍ତମାନ ସ୍ଥିତି ଓ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ

SIR ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରମୁଖ ଘଟଣାକ୍ରମ

ତାରିଖ	ଘଟଣା
୫ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୬	ସଂଶୋଧିତ ଫର୍ମ-୬ ଘୋଷଣାପତ୍ରକୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଅନୁମୋଦନ କରିନଥିବା କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କଲେ।
୨୩ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬	ଦୁଇ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତଙ୍କ ଆପତ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ‘ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍’ର ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ।
୨୭ ମେ ୨୦୨୬	ADR ବନାମ ECI ମାମଲାରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ SIRକୁ ସମର୍ଥନ କଲେ।
୧ ମେ ୨୦୨୬	ତୃତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଘୋଷଣା: ୧୬ଟି ରାଜ୍ୟ ଓ ୩ଟି କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରାୟ ୩୬.୭ କୋଟି ଭୋଟର।
୨୮ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୬	ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଭୋଟର ତାଲିକା ପ୍ରକାଶ।
୪ ନଭେମ୍ବର ୨୦୨୫	୯ଟି ରାଜ୍ୟ ଓ ୩ଟି କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ; ପ୍ରାୟ ୫୧ କୋଟି ଭୋଟର ସାମିଲ।
୩୦ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୫	ବିହାରର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ତାଲିକା ପ୍ରକାଶ; ପ୍ରାୟ ୭.୪୨ କୋଟି ଭୋଟର।
୨୪ ଜୁନ୍ ୨୦୨୫	ପ୍ରଥମେ ବିହାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ SIR ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଜାରି।

ଭୋଟର ତାଲିକାରେ କେତେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା?

ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ୧୨ଟି ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳର ମୋଟ ଭୋଟର ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୫୦.୯୯ କୋଟିରୁ ହ୍ରାସ ପାଇ ୪୫.୮୧ କୋଟି ହୋଇଥିଲା। ‘ଦି ହିନ୍ଦୁ’ର ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା ପ୍ରାୟ ୧୦.୨ ପ୍ରତିଶତ ହ୍ରାସ।

ସରଳ ଭାଷାରେ କହିଲେ, ପ୍ରାୟ ପ୍ରତି ୧୦ଟି ନାମ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ନାମ ଏପରି ଥିଲା, ଯାହା ସମ୍ପର୍କରେ ଯାଞ୍ଚରେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ତାହା ଉକ୍ତ ଠିକଣାରେ ରହୁଥିବା ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପଞ୍ଜୀକରଣ ନୁହେଁ।

ରାଜ୍ୟ	SIR ପୂର୍ବରୁ	ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ତାଲିକା	ହ୍ରାସ
ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ	୧୫.୪୪ କୋଟି	୧୩.୩୯ କୋଟି	୧୩.୨%
ଗୁଜରାଟ	୫.୦୮ କୋଟି	୪.୪୦ କୋଟି	୧୪.୫%
ଛତିଶଗଡ଼	୨.୧୨ କୋଟି	୧.୮୭ କୋଟି	୧୧.୮%
ତାମିଲନାଡ଼ୁ	୬.୪୧ କୋଟି	୫.୬୭ କୋଟି	୧୧.୫%
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ	୭.୬୬ କୋଟି	୬.୮୬ କୋଟି	୧୦.୯%
ବିହାର (ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ)	୭.୮୯ କୋଟି	୭.୪୨ କୋଟି	୬.୦%
ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ	୫.୭୪ କୋଟି	୫.୩୯ କୋଟି	୬.୦%
ରାଜସ୍ଥାନ	୫.୪୬ କୋଟି	୫.୧୫ କୋଟି	୫.୭%
କେରଳ	୨.୭୮ କୋଟି	୨.୬୯ କୋଟି	୩.୨%

ଉତ୍ସ: ଦଲିଲରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର SIR ପୃଷ୍ଠା, ‘ଦି ହିନ୍ଦୁ’, ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଓ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ତଥ୍ୟ। ରାଜ୍ୟଭିତ୍ତିକ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଆନୁମାନିକ।

ଏହି ତଥ୍ୟରେ ଏକ ଧାରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରତିଶତ ହ୍ରାସ ହୋଇଥିବା ଚାରିଟି ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ତିନୋଟି ହେଉଛି ବିଜେପି ଶାସିତ ରାଜ୍ୟ—ଗୁଜରାଟ, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ଓ ଛତିଶଗଡ଼। ଅନ୍ୟପଟେ, ସେତେବେଳେ ବାମପନ୍ଥୀ ଶାସନାଧୀନ କେରଳରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ହ୍ରାସ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।

ଦଲିଲର ଯୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଯଦି ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ ବିରୋଧୀ ଦଳର ଭୋଟରଙ୍କୁ ବାଦ୍ ଦେବା ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ତଥ୍ୟରେ ଏପରି ଚିତ୍ର ଦେଖାଯିବା ଆଶା କରାଯାଇନଥାନ୍ତା।

୩. SIR ଆଇନସମ୍ମତ କି?

ହଁ। ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଟର ତାଲିକାର ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଉପରେ ରହିଛି। ସଂସଦ ଜନପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଇନରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସଂଶୋଧନର କ୍ଷମତା ଦେଇଛି। ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି ନାମ ବାଦ୍ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ନୋଟିସ୍, ଶୁଣାଣି ଓ ଦୁଇଟି ସ୍ତରରେ ଅପିଲ୍‌ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି।

ଏହାର ମୂଳ ଆଇନ ହେଉଛି ଜନପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଇନ, ୧୯୫୦ ଏବଂ ନିର୍ବାଚକ ପଞ୍ଜୀକରଣ ନିୟମ, ୧୯୬୦।

ଭୋଟର ତାଲିକାରେ କାହାର ନାମ ରହିପାରିବ?

ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ତିନୋଟି ସର୍ତ୍ତ ପୂରଣ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ:

1. ବ୍ୟକ୍ତି ଭାରତର ନାଗରିକ ହୋଇଥିବେ।

2. ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଯୋଗ୍ୟତା ତାରିଖରେ ତାଙ୍କ ବୟସ ୧୮ ବର୍ଷ କିମ୍ବା ତାଠାରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିବ।

3. ସେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀର ସାଧାରଣ ବାସିନ୍ଦା ହୋଇଥିବେ।

ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୩୨୬ ଅନୁଯାୟୀ, ୧୮ ବର୍ଷ କିମ୍ବା ତାଠାରୁ ଅଧିକ ବୟସର ଯୋଗ୍ୟ ନାଗରିକ ଭୋଟର ଭାବେ ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୋଇପାରିବେ। ଜନପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଇନର ଧାରା ୧୬ ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତୀୟ ନାଗରିକ ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭୋଟର ଭାବେ ପଞ୍ଜୀକରଣ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ। ଧାରା ୧୯ରେ ବୟସ ଓ ବାସସ୍ଥାନ ସମ୍ପର୍କିତ ସର୍ତ୍ତ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।

ସରଳ ଭାଷାରେ କହିଲେ, SIR କୌଣସି ନୂଆ ନିୟମ ସୃଷ୍ଟି କରୁନାହିଁ। ବରଂ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଏହି ତିନୋଟି ସର୍ତ୍ତକୁ ସମସ୍ତ ନାମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯାଞ୍ଚ କରୁଛି।

ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗକୁ ଏହି କ୍ଷମତା କେଉଁଠାରୁ ମିଳିଛି?

ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା	ସରଳ ଅର୍ଥ
ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୩୨୪	ଭୋଟର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନା ଉପରେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ତଦାରଖ, ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କ୍ଷମତା ରହିଛି।
ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୩୨୫	ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ଭୋଟର ତାଲିକା ରହିବ। ଧର୍ମ, ଜାତି, ବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ଲିଙ୍ଗ ଆଧାରରେ କାହାକୁ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୩୨୬	ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଅଯୋଗ୍ୟ ନଥିବା ୧୮ ବର୍ଷ କିମ୍ବା ତାଠାରୁ ଅଧିକ ବୟସର ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକ ପଞ୍ଜୀକରଣ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଜନପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଇନ, ଧାରା ୨୧(୨)	ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ଏବଂ ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଭୋଟର ତାଲିକାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସଂଶୋଧନ ହୁଏ।
ଜନପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଇନ, ଧାରା ୨୧(୩)	ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କାରଣ ଆଧାରରେ ଯେକୌଣସି ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀ କିମ୍ବା ତାହାର ଅଂଶ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସଂଶୋଧନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇପାରିବ।

ଧାରା ୨୧(୩) ହେଉଛି SIRର ମୂଳ ଆଇନଗତ ଆଧାର। ସଂସଦ ଏହି କ୍ଷମତା ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗକୁ ଦେଇଛି, କୌଣସି ସରକାରକୁ ନୁହେଁ।

ଜଣେ ଅଧିକାରୀ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ କୌଣସି ନାମ ବାଦ୍ ଦେଇପାରିବେ କି?

ଆଇନରେ ଏହାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଅନେକ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି।

ଆଇନ/ଧାରା	ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା
ଧାରା ୨୨	ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ, ସେଠାରେ ସାଧାରଣ ବାସସ୍ଥାନ ନରହିବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଯୋଗ୍ୟତା ଥିଲେ ହିଁ ନାମ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇପାରିବ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ପକ୍ଷ ରଖିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ସୁଯୋଗ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଧାରା ୧୭ ଓ ୧୮	ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁଇଟି ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରେ କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରେ ଦୁଇଥର ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଧାରା ୨୦	ସାଧାରଣ ବାସସ୍ଥାନର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରକୃତରେ ଯେଉଁଠାରେ ରହୁଛନ୍ତି। ଅସ୍ଥାୟୀ ଅନୁପସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ଅଧିକାର ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଧାରା ୨୩	ତାଲିକାରୁ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ନାମ ଯୋଡ଼ିବା ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିପାରିବେ।
ଧାରା ୨୪	ପ୍ରଥମ ଅପିଲ୍ ଜିଲ୍ଲା ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅପିଲ୍ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନିକଟରେ କରାଯାଇପାରିବ।
ଧାରା ୩୧	ଭୋଟର ତାଲିକା ସମ୍ପର୍କରେ ମିଥ୍ୟା ଘୋଷଣା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ନାମ ବିରୋଧରେ ମିଥ୍ୟା ଆପତ୍ତି ଏକ ଅପରାଧ; ଏଥିପାଇଁ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜେଲ୍ ହୋଇପାରେ।
ଧାରା ୩୨	ଭୋଟର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମୟରେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅବହେଳା କରୁଥିବା ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରାଯାଇପାରିବ।
ନିୟମ ୧୦ରୁ ୧୨	ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତାଲିକା ପ୍ରକାଶ କରିବା ସହ ଦାବି ଓ ଆପତ୍ତି ପାଇଁ ଅତି କମ୍‌ରେ ଏକ ମାସ ସମୟ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ନିୟମ ୧୭ରୁ ୨୦	EROଙ୍କୁ ତଦନ୍ତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଶୁଣାଣି କରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ରେକର୍ଡ କରିବାକୁ ହେବ।
ନିୟମ ୨୧A	ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ତାଲିକାରେ ଥିବା ନାମକୁ ମଧ୍ୟ ନୋଟିସ୍ ଓ ଶୁଣାଣି ବିନା ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।

ସରଳ ଭାଷାରେ କହିଲେ, ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସାର୍ବଜନୀନ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତାଲିକା, ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ନାମର ପ୍ରକାଶିତ ତାଲିକା, ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଏକ ମାସ ସମୟ, ଶୁଣାଣି, ଲିଖିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି, ଦୁଇଟି ସ୍ତରରେ ଅପିଲ୍ ଏବଂ ପରେ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଆଶ୍ରୟ ନେବାର ସୁଯୋଗ ରହିଛି। ଜୀବିତ ଓ ସେହି ସ୍ଥାନର ବାସିନ୍ଦା ଜଣେ ନାଗରିକଙ୍କ ନାମକୁ କୌଣସି ଅଧିକାରୀ ଗୋପନରେ ବାଦ୍ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।

୪. SIRରେ ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି କି?

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ଉଠିଥିଲା। ଆବେଦନକାରୀମାନେ ଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ଯେ ନିୟମ ୨୧A ଅନୁଯାୟୀ ଆବଶ୍ୟକ ନୋଟିସ୍ ନଦେଇ SIRରେ ନାମ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଛି।

କିନ୍ତୁ ଅଦାଲତ ଏହି ଯୁକ୍ତି ସହ ଏକମତ ହୋଇନଥିଲେ। ଅଦାଲତଙ୍କ ମତରେ, SIRର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ନୋଟିସ୍ ଓ ଶୁଣାଣିର ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତାଲିକାରେ କୌଣସି ନାମ ନଥିବା ଅର୍ଥ ତାହାକୁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଭାବେ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଛି ବୋଲି ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ସ୍ଥିତି।

ନାଗରିକତା ଯାଞ୍ଚ କରିବା ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର କାମ କି?

ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦୁଇଟି କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ।

ଅଦାଲତଙ୍କ ମତରେ, ନାଗରିକତା ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ନାଗରିକତା ସମ୍ପର୍କରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର କ୍ଷମତା କେବଳ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅଧିକୃତ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କର ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ଜନପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଇନର ଧାରା ୧୬ ଅନୁଯାୟୀ ନାଗରିକତା ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ନାମ ପଞ୍ଜୀକରଣର ଏକ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ସର୍ତ୍ତ। ତେଣୁ ଭୋଟର ଭାବେ ପଞ୍ଜୀକରଣ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା ସମ୍ପର୍କରେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗକୁ ନିଜେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ।

ଯଦି ଆୟୋଗ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନହୁଏ, ତେବେ ସେ ପଞ୍ଜୀକରଣକୁ ଅନୁମତି ନଦେଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅର୍ଥ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବିଦେଶୀ ଘୋଷଣା କରିବା ନୁହେଁ। ସନ୍ଦେହଜନକ ମାମଲାଗୁଡ଼ିକୁ ନାଗରିକତା ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ କ୍ଷମତାପ୍ରାପ୍ତ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇବା ଆବଶ୍ୟକ।

ସରଳ ଭାଷାରେ କହିଲେ, SIR ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହଜନକ ନାମକୁ ଭୋଟର ତାଲିକାରୁ ଦୂରେଇ ରଖାଯାଇପାରେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୁକ୍ତ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ନାଗରିକତା ସମ୍ପର୍କରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନନେଇଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ SIR ନିଜେ କାହାର ନାଗରିକତା ଛଡ଼ାଇ ନେଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଦେଶରୁ ବହିଷ୍କାର କରିବାର ଆଧାର ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।

ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ କ’ଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ?

ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ SIRକୁ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ମନା କରିଥିଲେ। ପ୍ରାୟ ଦଶ ମାସ ଧରି ଏହାର ତଦାରଖ କରିବା ପରେ ୨୭ ମେ ୨୦୨୬ରେ ସର୍ବସମ୍ମତିକ୍ରମେ SIRକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ଏହା ସହ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦକ୍ଷେପକୁ ନେଇ ସଂଶୋଧନ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଅଦାଲତଙ୍କ ତଦାରଖ କେବଳ ଔପଚାରିକ ନୁହେଁ।

ମୁଖ୍ୟ ମାମଲାଟି ହେଉଛି Association for Democratic Reforms ବନାମ Election Commission of India (୨୦୨୬ INSC ୫୬୪)। ଆବେଦନକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ADR, ଯୋଗେନ୍ଦ୍ର ଯାଦବ, ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଜନତା ଦଳର ସାଂସଦ ମନୋଜ ଝା, ତୃଣମୂଳ କଂଗ୍ରେସର ସାଂସଦ ମହୁଆ ମୋଇତ୍ରା ଏବଂ PUCL ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ କପିଲ ସିବଲ, ଏ.ଏମ୍. ସିଂଘଭି, ଗୋପାଳ ଶଙ୍କରନାରାୟଣନ୍ ଓ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଭୂଷଣଙ୍କ ସମେତ ବରିଷ୍ଠ ଆଇନଜୀବୀମାନେ ଯୁକ୍ତି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ ଓ ବିଚାରପତି ଜୟମାଲ୍ୟ ବାଗଚୀଙ୍କ ଖଣ୍ଡପୀଠରେ ୨୯ ଦିନ ଧରି ଯୁକ୍ତି ଶୁଣାଯାଇଥିଲା।

ଅଦାଲତ କେଉଁ ମୁଖ୍ୟ ନିଷ୍କର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ?

1. ଆଇନଗତ କ୍ଷମତା ରହିଛି: ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୩୨୪ ଓ ଜନପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଇନ ପରସ୍ପରକୁ ପୂରକ। ଧାରା ୨୧(୩) ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସଂଶୋଧନ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କ୍ଷମତା ପ୍ରଦାନ କରିଛି।

2. ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇପାରିବ: ଯଦି ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ତ୍ରୁଟି ରହିଛି, ତେବେ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀରେ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇପାରିବ।

3. ସଂଶୋଧନର କାରଣ ଯଥାର୍ଥ: ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧିର ବ୍ୟବଧାନ, ଲୋକଙ୍କ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ, ସହରୀକରଣ ଓ ବ୍ୟାପକ ପଞ୍ଜୀକରଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ ଯଥାର୍ଥ କରିଥିଲା।

4. ୨୦୦୩ର ତାଲିକାକୁ ଆଧାର କରିବା ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ: ସେହି ତାଲିକା ମଧ୍ୟ ଘରକୁ ଘର ଯାଇ କରାଯାଇଥିବା ଗଭୀର ସଂଶୋଧନର ଫଳ ଥିଲା।

5. ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁପାତିକ: ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟଧିକ ନୁହେଁ ଏବଂ ମନମୁଖୀ ଭାବେ ଯୋଗ୍ୟ ଭୋଟରଙ୍କୁ ବାଦ୍ ଦେବାରୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ସୁରକ୍ଷା ରହିଛି।

6. ପୁରୁଣା ତାଲିକାରେ ନାମ ରହିବା ସ୍ଥାୟୀ ସୁରକ୍ଷା ନୁହେଁ: ପୂର୍ବ ତାଲିକାରେ ନାମ ଥିବା ଯୋଗୁଁ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଧରାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୋଗ୍ୟତାକୁ ପୁନଃଯାଞ୍ଚ କରାଯାଇପାରିବ।

7. ନାମ ବାଦ୍ ଦେବାର ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ ହୋଇନାହିଁ: ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତାଲିକାରେ ନାମ ନଥିବା ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ସ୍ଥିତି। ଦାବି ଓ ଆପତ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ନୋଟିସ୍ ଓ ଶୁଣାଣି ହୋଇଥାଏ।

8. ଭୋଟର ଯୋଗ୍ୟତା ପାଇଁ ନାଗରିକତା ଯାଞ୍ଚ ହୋଇପାରିବ: କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତାଲିକାରେ ସାମିଲ ନକରିବା ଅର୍ଥ ତାଙ୍କୁ ବିଦେଶୀ ଘୋଷଣା କରିବା ନୁହେଁ।

9. କେଉଁ ଦଲିଲ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ, ତାହା ଆୟୋଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିପାରିବ: ଭୋଟର ପରିଚୟପତ୍ର ଓ ରାସନ୍ କାର୍ଡକୁ ନାଗରିକତାର ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ ନକରିବା ଯଥାର୍ଥ ବୋଲି ଅଦାଲତ ବିଚାର କରିଥିଲେ। କାରଣ, ଭୋଟର ପରିଚୟପତ୍ର ନିଜେ ଭୋଟର ତାଲିକା ଆଧାରରେ ଜାରି ହୋଇଥାଏ।

ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ କେଉଁ ଅତିରିକ୍ତ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ?

• ପରିଚୟର ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଆଧାର କାର୍ଡ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; କିନ୍ତୁ ଏହା ନାଗରିକତାର ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ।
• ନାଗରିକତା ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଥିବା ମାମଲାଗୁଡ଼ିକୁ ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀ ନିଜେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନନେଇ ନାଗରିକତା ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ କ୍ଷମତାପ୍ରାପ୍ତ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇବେ।
• ବିହାରରେ ନାଗରିକତା ଆଧାରରେ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମାମଲା ଚାରି ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କୁ ପଠାଇବାକୁ ହେବ। ସେମାନେ ନାଗରିକ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ ନାମ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହେବ।
• ମୃତ, ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିତୀୟ ପଞ୍ଜୀକରଣ ଭାବେ ଭୁଲ୍‌ରେ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନ୍ୟାୟାଳୟର ଆଶ୍ରୟ ନେଇପାରିବେ।

ଦଲିଲର ନିଷ୍କର୍ଷ ହେଉଛି, ଅଦାଲତ ମୁଖ୍ୟ ଆଇନଗତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକରେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ପଦକ୍ଷେପକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ସହ ଯୋଗ୍ୟ ନାଗରିକଙ୍କୁ ପ୍ରତିକାର ପାଇବାର ସୁଯୋଗ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।

ଅଦାଲତ କେବେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ପଦକ୍ଷେପରେ ତ୍ରୁଟି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି କି?

ହଁ। ମୁଖ୍ୟ ରାୟ ପୂର୍ବରୁ ଓ ପରେ ଅଦାଲତ କେତେକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିଥିଲେ।

ତାରିଖ	ଅଦାଲତଙ୍କ ପଦକ୍ଷେପ
୫ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୬	ସଂଶୋଧିତ ଫର୍ମ-୬ ଘୋଷଣାପତ୍ରକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିନଥିବା କଥା କହି ଏହାକୁ କିଏ ଅନୁମୋଦନ କରିଥିଲେ, ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ରେକର୍ଡ ମାଗିଥିଲେ।
୨୨ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬	ଦିଲ୍ଲୀରେ ‘ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ଅସଙ୍ଗତି’ ସମ୍ପର୍କିତ ନୋଟିସ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ଭୋଟରଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ।
୨୫ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୬	ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ବିଚାରାଧୀନ ଅପିଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ତଥ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
୧୬ ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୦୨୬	ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶେଷ ତାରିଖ ପୂର୍ବରୁ ଅପିଲ୍‌ରେ ସଫଳ ହୋଇଥିବା ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୧୪୨ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲେ।
୬ ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୦୨୬	ମାଲଦାରେ SIR କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ବିଚାର ବିଭାଗୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ଘେରାଉ କରାଯିବା ଘଟଣାରେ NIA ତଦନ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
୧୦ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୬	ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଦାବିଗୁଡ଼ିକର ଅପିଲ୍ ଶୁଣାଣି ପାଇଁ ଏକ ସଂସ୍ଥା ଗଠନ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
୯ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୬	ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ଆପତ୍ତି ଦାଖଲ ସମୟ ଏକ ସପ୍ତାହ ବଢ଼ାଇବା ସହ SIR କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ଧମକ ଦିଆଯାଉଥିବା ଅଭିଯୋଗ ଉପରେ ରାଜ୍ୟ ପୁଲିସ ମୁଖ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ତର ମାଗିଥିଲେ।
୮ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୫	ଆଧାରକୁ ଏକ ଦଲିଲ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
୧୪ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୫	ବିହାରର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତାଲିକାରୁ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ୬୫ ଲକ୍ଷ ନାମ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକ ବାଦ୍ ପଡ଼ିବାର କାରଣ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ।
୧୦ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୫	SIR ଉପରେ ସ୍ଥଗିତାଦେଶ ଦେବାକୁ ମନା କରିଥିଲେ।

ଏଥିରୁ ଦଲିଲର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି, ଯେଉଁ ଅଦାଲତ SIRକୁ ସମର୍ଥନ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ଅଦାଲତ ନୋଟିସ୍‌କୁ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା, ଅପିଲ୍‌ର ଶୀଘ୍ର ସମାଧାନ ଏବଂ ଅଧିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।

ସମାଲୋଚକଙ୍କ ପ୍ରମାଣ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଦାଲତ କ’ଣ କହିଥିଲେ?

ଅଦାଲତ ଆବେଦନକାରୀମାନଙ୍କୁ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂସ୍ଥା ବିରୋଧରେ ବ୍ୟାପକ ଓ ସାଧାରଣ ଅଭିଯୋଗ ନକରିବାକୁ କହିଥିଲେ। ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ନାମ ବାଦ୍ ଦେବା ସମ୍ପର୍କିତ କେବଳ ଖବରକୁ ଆଧାର କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ପ୍ରକୃତରେ ପ୍ରଭାବିତ ଭୋଟରଙ୍କ ଶପଥପତ୍ର ଦାଖଲ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ।

ସରଳ ଭାଷାରେ କହିଲେ, ଅଦାଲତ ସାଧାରଣ ଆଶଙ୍କା ଅପେକ୍ଷା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାମଲା ଓ ପ୍ରମାଣ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।

୫. ପ୍ରକୃତରେ ୧୩ କୋଟି ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିଲା କି?

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତାଲିକା ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରାୟ ୧୩ କୋଟି ନାମ ଯାଞ୍ଚ ପାଇଁ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେଥିରୁ ଅଧିକାଂଶ ନାମ ଥିଲା ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଯାଇଥିବା, ମୃତ କିମ୍ବା ଏକାଧିକ ଥର ପଞ୍ଜୀକୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର। ତେଣୁ ଏହି ସଂଖ୍ୟାକୁ ଭୋଟ ଅଧିକାର ହରାଇଥିବା ନାଗରିକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୋଲି ଧରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।

୧୩ କୋଟି ସଂଖ୍ୟା କେଉଁଠାରୁ ଆସିଲା?

କଂଗ୍ରେସ କାର୍ଯ୍ୟକାରିଣୀ କମିଟି ୧୩ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ନାମ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଦାବି କରିଥିଲା। ବିରୋଧୀ ଦଳର ବରିଷ୍ଠ ନେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ୧୩ କୋଟି ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା କଥା କହିଥିଲେ। ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଏହା କେଉଁ ଶ୍ରେଣୀର ନାମକୁ ଗଣନା କରୁଛି, ତାହା ବୁଝିବା ଜରୁରୀ।

ଶ୍ରେଣୀ	ଆନୁମାନିକ ସଂଖ୍ୟା	ଏହାର ଅର୍ଥ
ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଯାଇଥିବା	୬.୩ କୋଟି	ସେମାନେ ନୂଆ ଠିକଣାରେ ଭୋଟର ରହିପାରିବେ।
ଅନୁପସ୍ଥିତ କିମ୍ବା ଖୋଜି ନପାଇଥିବା	୩ କୋଟି	ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ଫର୍ମ-୬ ଦେଇ ପୁନଃଆବେଦନ କରିପାରିବେ।
ମୃତ	୨.୮ କୋଟି	ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଆଉ ଭୋଟର ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି।
ଦ୍ୱିତୀୟ ପଞ୍ଜୀକରଣ	୧ କୋଟି	ଗୋଟିଏ ନାମ ରଖି ଅତିରିକ୍ତ ନାମ ହଟାଯାଏ।
ମୋଟ	ପ୍ରାୟ ୧୩ କୋଟି	ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଚିହ୍ନଟ ନାମ; ସମସ୍ତ ନାମ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଭାବେ ବାଦ୍ ପଡ଼ିନାହିଁ।

ଏହି ବିଭାଜନ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରତି ୧୩ଟି ନାମ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୬ଟି ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର, ୩ଟି ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର, ୧ଟି ଦ୍ୱିତୀୟ ପଞ୍ଜୀକରଣ ଏବଂ ୩ଟି ଖୋଜି ପାଇନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଥିଲା।

ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନାମ ବାଦ୍ ଦେବା କ’ଣ ତାଙ୍କ ଭୋଟ ଅଧିକାର ଛଡ଼ାଇବା ସହ ସମାନ?

ନା। ଜନପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଇନର ଧାରା ୨୦ ଅନୁଯାୟୀ, ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେଉଁଠାରେ ସାଧାରଣତଃ ରହୁଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଭୋଟ ଦେବେ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଟନାରୁ ପୁଣେକୁ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ଚାଲିଗଲେ, ସେ ପୁଣେରେ ଭୋଟ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଉଭୟ ସ୍ଥାନରେ ନୁହେଁ। ପାଟନାର ତାଲିକାରୁ ତାଙ୍କ ନାମ ହଟାଇବା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଭୋଟ ଅଧିକାର ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ; ବରଂ ଦୁଇଟି ତାଲିକାରେ ଏକା ସମୟରେ ନାମ ରହିବାକୁ ରୋକାଯାଏ।

ଦ୍ୱିତୀୟ ପଞ୍ଜୀକରଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯୁକ୍ତି ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ। ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନାମ ଦୁଇଥର ଥିଲେ, ଅତିରିକ୍ତ ନାମଟି ହଟାଇବା ଦ୍ୱାରା କାହାର ଭୋଟ ଅଧିକାର ହରାଯାଏ ନାହିଁ।

ଖୋଜି ପାଇନଥିବା ୩ କୋଟି ଲୋକଙ୍କ ବିଷୟରେ କ’ଣ?

ଏହି ଶ୍ରେଣୀ ଉପରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। କାରଣ ଏଥିରେ ପ୍ରକୃତ ଭୋଟର ମଧ୍ୟ ଥାଇପାରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସେହି ସମୟରେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଥିଲେ, କାମ ପାଇଁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ କିମ୍ବା BLOଙ୍କ ଯାଞ୍ଚରୁ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।

ସେଥିପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ସାର୍ବଜନୀନ ତାଲିକାରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ ଏବଂ ସେମାନେ ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ଫର୍ମ-୬ ଦାଖଲ କରିପାରନ୍ତି। ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପୁନଃପଞ୍ଜୀକୃତ କରିବା ପାଇଁ ୨୦ଟି ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅଭିଯାନ ଚାଲିଥିବା କଥା ଦଲିଲରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ କଲେଜ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଶିବିର କରାଯାଉଛି ଏବଂ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଓ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ଭୋଟରଙ୍କ ତାଲିକା ଅନଲାଇନ୍‌ରେ ରଖାଯାଇଛି।

ନୂଆ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିଲା କି?

ହଁ। ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୨୫ ଜୁନ୍‌ରେ SIR ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରଠାରୁ ୧୮ରୁ ୨୮ ବର୍ଷ ବୟସର ପ୍ରାୟ ୨.୩୭ କୋଟି ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ପଞ୍ଜୀକୃତ ହୋଇଛି। ବିହାରରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଓ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ତାଲିକା ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ୨୧.୫୩ ଲକ୍ଷ ନୂଆ ନାମ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିଲା।

ଦଲିଲର ଯୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଯଦି ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କେବଳ ଭୋଟରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମାଇବା ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ କୋଟି କୋଟି ଯୁବ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ଯୋଡ଼ାଯାଇନଥାନ୍ତା।

SIR ଯୋଗୁଁ ୨୦୨୪ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନର ଫଳାଫଳ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା କି?

ନା। ୨୦୨୪ ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ଜୁନ୍‌ରେ ଶେଷ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ SIR ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ୨୦୨୫ ଜୁନ୍‌ରେ। ତେଣୁ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ପରେ ହୋଇଥିବା ସଂଶୋଧନ ପୂର୍ବବର୍ଷର ନିର୍ବାଚନ ଫଳାଫଳର କାରଣ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।

ଭାରତର ବୟସ୍କ ଜନସଂଖ୍ୟା ତୁଳନାରେ ଭୋଟରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମ୍ କି?

କେତେକ ସମାଲୋଚକ SIR ପରେ ଭୋଟରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୮୮ କୋଟି ଥିବା ବେଳେ ବୟସ୍କ ନାଗରିକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୧୦୩ କୋଟି ବୋଲି ଆକଳନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ବ୍ୟବଧାନ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ। କିନ୍ତୁ ଦୁଇଟି କଥା ମନେ ରଖିବା ଦରକାର।

ପ୍ରଥମତଃ, ୧୦୩ କୋଟିର ସଂଖ୍ୟାଟି ଏକ ଆକଳନ, କାରଣ ୨୦୧୧ ପରଠାରୁ ଜନଗଣନା ହୋଇନାହିଁ। ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, SIR ପୂର୍ବରୁ ତାଲିକା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ଏକ କାରଣ ଥିଲା ଯେ ସେଥିରେ ମୃତ ଓ ଏକାଧିକ ଥର ପଞ୍ଜୀକୃତ ନାମ ରହିଥିଲା।

ଦଲିଲର ମତ ଅନୁଯାୟୀ, ଯଦି ପଞ୍ଜୀକରଣରେ ବ୍ୟବଧାନ ରହିଛି, ତେବେ ତାହାର ସମାଧାନ ହେଉଛି ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ ପଞ୍ଜୀକୃତ କରିବା ପାଇଁ ଅଭିଯାନ ଚଳାଇବା; ଭୁଲ୍ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ତାଲିକାରେ ରଖିବା ନୁହେଁ।

୬. SIR କ’ଣ ବିରୋଧୀ ଦଳ ଶାସିତ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଛି?

ଦଲିଲରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟ ଏହି ଧାରଣାର ବିପରୀତ ଚିତ୍ର ଦେଖାଉଛି। ଦେଶରେ ସର୍ବାଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ—ପ୍ରାୟ ୨.୦୫ କୋଟି—ନାମ ବିଜେପି ଶାସିତ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶରେ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିଲା। ବିଜେପି ଶାସିତ ଗୁଜରାଟରେ ଭୋଟର ତାଲିକା ପ୍ରାୟ ୧୪.୫ ପ୍ରତିଶତ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଥିବା ବିରୋଧୀ ଦଳ ଶାସିତ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକ। ବାମପନ୍ଥୀ ଶାସିତ କେରଳରେ ଏହି ହ୍ରାସ ପ୍ରାୟ ୩.୨ ପ୍ରତିଶତ ଥିଲା।

ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ କ’ଣ ଘଟିଥିଲା?

ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ଭୋଟର ତାଲିକାରୁ ପ୍ରାୟ ୯୧ ଲକ୍ଷ ନାମ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା। ଏହା SIRର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବିବାଦୀୟ ପରିଣାମ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଦଲିଲରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ଅଧିକାଂଶ ନାମ ହିନ୍ଦୁଙ୍କର ଥିଲା, ସର୍ବାଧିକ ନାମ ହ୍ରାସ ହୋଇଥିବା ଶ୍ରେଣୀଟି ଥିଲା ଅନ୍ୟତ୍ର ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ଲୋକଙ୍କର, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଜଟିଳ ମାମଲାଗୁଡ଼ିକର ନିଷ୍ପତ୍ତି ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ତଦାରଖରେ ବିଚାର ବିଭାଗୀୟ ଅଧିକାରୀମାନେ ନେଇଥିଲେ।

କେତେ ନାମ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିଲା ଓ କାହିଁକି?

ପର୍ଯ୍ୟାୟ	ନାମର ସଂଖ୍ୟା	ଅର୍ଥ
SIR ପୂର୍ବ ତାଲିକା	ପ୍ରାୟ ୭.୬୬ କୋଟି	ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଭୋଟର ତାଲିକା
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତାଲିକାରୁ ବାଦ୍ (ASDD)	ପ୍ରାୟ ୫୮ ଲକ୍ଷ	୨୪ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ମୃତ, ପ୍ରାୟ ୨୦ ଲକ୍ଷ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ, ୧୨ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଖୋଜି ପାଇନଥିବା ଏବଂ ୧.୩୮ ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଞ୍ଜୀକରଣ
ଅତିରିକ୍ତ ତାଲିକାରେ ବାଦ୍	ପ୍ରାୟ ୫ ଲକ୍ଷ	ଅଧିକ ଯାଞ୍ଚ ପରେ
‘ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ଅସଙ୍ଗତି’ ପାଇଁ ଚିହ୍ନଟ	ପ୍ରାୟ ୬୦ ଲକ୍ଷ	ଯଥା—ନିଜ ନାମ କିମ୍ବା ପିତାମାତାଙ୍କ ନାମ ପୁରୁଣା ତାଲିକା ସହ ମେଳ ନଖାଇବା
ଯାଞ୍ଚ ପରେ ଯୋଗ୍ୟ ଘୋଷିତ	ପ୍ରାୟ ୩୩ ଲକ୍ଷ	ସମୀକ୍ଷା ପରେ ତାଲିକାରେ ରଖାଗଲା
ଯାଞ୍ଚ ପରେ ବାଦ୍	ପ୍ରାୟ ୨୭ ଲକ୍ଷ	ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍‌କୁ ପଠାଗଲା; ଅପିଲ୍ ଜାରି
ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ତାଲିକାରେ ନୂଆ ନାମ	ପ୍ରାୟ ୧.୯ ଲକ୍ଷ	ନୂଆ ପଞ୍ଜୀକରଣ

ଉତ୍ସ: ଦଲିଲରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ‘ଡେକାନ୍ ହେରାଲ୍ଡ’, ‘ଦି ୱାୟାର୍’ ଓ ‘ଫ୍ରି ପ୍ରେସ୍ ଜର୍ଣ୍ଣାଲ୍’।

ସରଳ ଭାଷାରେ କହିଲେ, ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତାଲିକାରୁ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ପ୍ରତି ୧୦ଟି ନାମ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୪ଟି ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଥିଲା। ଆହୁରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି, ଯେଉଁ ୬୦ ଲକ୍ଷ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦଲିଲକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୩୩ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକଙ୍କୁ ଯାଞ୍ଚ ପରେ ତାଲିକାରେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଦଲିଲର ଲେଖକ ଏହାକୁ ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗତ ଯାଞ୍ଚର ସଙ୍କେତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।

SIR କ’ଣ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିଲା?

ଦଲିଲରେ ଉଦ୍ଧୃତ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରାୟ ୯୧ ଲକ୍ଷ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ନାମ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୫୭.୫ ଲକ୍ଷ (୬୩.୪%) ହିନ୍ଦୁଙ୍କର ଏବଂ ପ୍ରାୟ ୩୧.୧ ଲକ୍ଷ (୩୪.୩%) ମୁସଲମାନଙ୍କର ଥିଲା। ଅର୍ଥାତ୍, ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ପ୍ରାୟ ପ୍ରତି ତିନି ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇ ଜଣ ହିନ୍ଦୁ ଥିଲେ।

ତେବେ ଦଲିଲରେ ଏହା ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇଛି ଯେ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରାୟ ୨୭ ପ୍ରତିଶତ ଥିବା ମୁସଲମାନମାନେ ନାମ ହ୍ରାସର ପ୍ରାୟ ୩୪ ପ୍ରତିଶତ ଥିଲେ। ମୁର୍ଶିଦାବାଦ, ମାଲଦା ଓ ୨୪ ପରଗଣାର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯାଞ୍ଚ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଏହି ଅସମାନୁପାତିକ ହ୍ରାସ ଅଧିକ ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ଏହା ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ବୋଲି ଲେଖାରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ସହ ଅନ୍ୟତ୍ର ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ମତୁଆ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ହିନ୍ଦୁଙ୍କ ବହୁ ନାମ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।

ଏତେ ଲୋକଙ୍କୁ ‘ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ’ ବୋଲି କାହିଁକି ଚିହ୍ନଟ କରାଗଲା?

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତାଲିକାରୁ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ପ୍ରାୟ ୩୨ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକେ କୋଲକାତା, ହାୱଡ଼ା ଓ ପଶ୍ଚିମ ବର୍ଦ୍ଧମାନର ହିନ୍ଦୀଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିଲେ। ଅନେକେ ବିହାରରୁ ଆସିଥିବା ଶ୍ରମିକ ହୋଇଥାଇପାରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର SIRର କିଛି ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ ବିହାରରେ ପୁନଃପଞ୍ଜୀକରଣ କରିଥିଲେ।

ଦଲିଲର ଯୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା ଦୁଇଟି ରାଜ୍ୟରେ ଏକାଧିକ ଥର ପଞ୍ଜୀକୃତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବାର ଏକ ଉଦାହରଣ।

ବିବାଦୀୟ ମାମଲାର ନିଷ୍ପତ୍ତି କିଏ ନେଇଥିଲେ?

ରାଜନୈତିକ ଦଳର କର୍ମୀମାନେ ନୁହେଁ, କେବଳ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ବିବାଦୀୟ ଦାବିଗୁଡ଼ିକର ନିଷ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ବିଚାର ବିଭାଗୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ନିୟୋଜିତ କରିଥିଲେ, ଅପିଲ୍ ଶୁଣାଣି ପାଇଁ ଏକ ସଂସ୍ଥା ଗଠନ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ ଏବଂ ବିବାଦଗୁଡ଼ିକୁ କଲିକତା ହାଇକୋର୍ଟକୁ ପଠାଇଥିଲେ। ମାଲଦାରେ SIR କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ବିଚାର ବିଭାଗୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ଘେରାଉ କରାଯିବା ପରେ ଅଦାଲତ NIA ତଦନ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।

ବିଜେପିର ସମର୍ଥକଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିଲା କି?

ହଁ। ଦଲିଲରେ ଏହାକୁ SIR ପଛରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ଯୋଜନା ଥିବା ଦାବି ବିରୋଧରେ ଏକ ତଥ୍ୟ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି। ଉତ୍ତର ୨୪ ପରଗଣା ଓ ନଦିଆରେ ବିଜେପିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସମର୍ଥକ ଆଧାର ଥିବା ମତୁଆ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅନେକଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିଲା। ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳର ହିନ୍ଦୀଭାଷୀ ଶ୍ରମିକ ଏବଂ ଉତ୍ତର ବଙ୍ଗର କେତେକ ରାଜବଂଶୀ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା।

ନାମ ବାଦ୍ ଦେବା ଯୋଗୁଁ ୨୦୨୬ ନିର୍ବାଚନର ଫଳାଫଳ ବଦଳିଥିଲା କି?

କେତେକ ବିଶ୍ଳେଷକଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରାୟ ୧୫୦ଟି ଆସନରେ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ନାମର ସଂଖ୍ୟା ବିଜୟ ବ୍ୟବଧାନଠାରୁ ଅଧିକ ଥିଲା ଏବଂ ସେହି ଆସନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ବିଜେପି ୯୯ଟି ଜିତିଥିଲା। ଏହି ଦାବିକୁ ଅଣଦେଖା ନକରି ସାବଧାନତାର ସହ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଦରକାର ବୋଲି ଦଲିଲରେ କୁହାଯାଇଛି।

ଏଥିରେ ତିନୋଟି କଥା ବିଚାର କରିବାକୁ ହେବ:

• ଏହି ଗଣନା ଧରିନିଏ ଯେ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଭୋଟ ଦେଇଥାନ୍ତେ ଏବଂ ବିଜୟୀ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଭୋଟ ଦେଇଥାନ୍ତେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକେ ମୃତ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଯାଇଥିଲେ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପଞ୍ଜୀକୃତ ଥିଲେ।
• ଯେକୌଣସି ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଭୋଟର ତାଲିକା ସଂଶୋଧନ ହେଲେ, ଅଳ୍ପ ବ୍ୟବଧାନରେ ଜିତାପଟ ହୋଇଥିବା ଆସନରେ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ନାମର ସଂଖ୍ୟା ବିଜୟ ବ୍ୟବଧାନଠାରୁ ଅଧିକ ହୋଇପାରେ। ଏହା ଆସନଟି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବାକୁ ଦର୍ଶାଏ; କିନ୍ତୁ ସଂଶୋଧନ ହିଁ ଫଳାଫଳ ବଦଳାଇଛି ବୋଲି ପ୍ରମାଣ କରେ ନାହିଁ।
• କୌଣସି ଆସନରେ SIR ନିର୍ବାଚନ ଫଳାଫଳ ବଦଳାଇଥିବା କଥା କୌଣସି ଅଦାଲତ ପ୍ରମାଣିତ କରିନାହାନ୍ତି। ଏହା ନେଇ ଆପତ୍ତି ଥିବା ପରାଜିତ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଫଳାଫଳ ଘୋଷଣାର ୪୫ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ହାଇକୋର୍ଟରେ ନିର୍ବାଚନୀ ମାମଲା ଦାଖଲ କରିପାରିବେ।

ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ଭୋଟରଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନଃପଞ୍ଜୀକରଣର ସୁଯୋଗ ଅଛି କି?

ହଁ। ୬ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୬ରେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀ ASDD ଅନ୍ତର୍ଗତ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ନାମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଲିକା ନିଜ ୱେବସାଇଟ୍ ଓ ସମସ୍ତ ୨୩ଟି ଜିଲ୍ଲାର ୱେବସାଇଟ୍‌ରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିବା କଥା ଦଲିଲରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ଏହି ତାଲିକାରେ ନାମ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅନଲାଇନ୍‌ରେ କିମ୍ବା ନିଜ BLOଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଫର୍ମ-୬ ଦାଖଲ କରିପାରିବେ।

୭. ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ସ୍ୱାଧୀନ କି?

ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗକୁ ସମ୍ବିଧାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଏହାର ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଲୋକସଭାର ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ଉପରେ ନ୍ୟାୟାଳୟର ତଦାରଖ ରହିଛି। ଆୟୋଗର ସ୍ୱାଧୀନତା ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇବା ଯଥାର୍ଥ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଏପରି ଚିନ୍ତା ନୂଆ ନୁହେଁ ଏବଂ ଆୟୋଗ ଭିତରେ ମତଭେଦ ଥିବା ମାତ୍ରକେ ଅନିୟମିତତା ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ସରକାରର ପ୍ରଭାବରୁ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗକୁ କ’ଣ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ?

• ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ବିଚାରପତିଙ୍କ ପରି ପଦରୁ ହଟାଇବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା: ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୩୨୪(୫) ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତଙ୍କୁ ସଂସଦର ଉଭୟ ସଦନରେ ବିଶେଷ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ମାଧ୍ୟମରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ବିଚାରପତିଙ୍କ ପରି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ହିଁ ପଦରୁ ହଟାଯାଇପାରିବ। ସରକାର ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତଙ୍କୁ ବରଖାସ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
• ସେବା ସର୍ତ୍ତର ସୁରକ୍ଷା: ନିଯୁକ୍ତି ପରେ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତଙ୍କ ସେବା ସର୍ତ୍ତକୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅସୁବିଧାଜନକ ଭାବେ ବଦଳାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
• ଭୋଟର ତାଲିକା ଉପରେ ଆୟୋଗର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୩୨୪(୧) ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଟର ତାଲିକାର ଦାୟିତ୍ୱ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର। ଏହା ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ କିମ୍ବା କୌଣସି ରାଜ୍ୟ ସରକାରର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନୁହେଁ। ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ରାଜ୍ୟ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗଙ୍କ ଅଧୀନରେ କାମ କରନ୍ତି।

ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତଙ୍କୁ ସରକାର ଚୟନ କରୁନାହିଁ କି?

ଭାରତର ଇତିହାସର ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଆଧାରରେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତମାନଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ହେଉଥିଲା। ସେତେବେଳେ ବିରୋଧୀ ଦଳର କୌଣସି ଭୂମିକା ନଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ଦଳର ସରକାର ଅମଳରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଚାଲିଥିଲା।

୨୦୨୩ର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ଆଇନ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ଚୟନ କମିଟିରେ ରହିଛନ୍ତି:

1. ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ।
2. ଲୋକସଭାର ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା।
3. ଜଣେ କେନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ।

ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୫ରେ ଜ୍ଞାନେଶ କୁମାର ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ଚୟନ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଲୋକସଭାର ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ଭାବେ ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀ ଚୟନ କମିଟିରେ ଥିଲେ। ତେବେ ସେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବିରୋଧ କରି ଏକ ଭିନ୍ନମତ ନୋଟ୍ ଦାଖଲ କରିଥିଲେ।

ଦଲିଲରେ କୁହାଯାଇଛି, ଚୟନ କମିଟିକୁ ଅଧିକ ସନ୍ତୁଳିତ କରିବା ପାଇଁ—ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତିଙ୍କୁ ସାମିଲ କରିବା—ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଆଯାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବ ବ୍ୟବସ୍ଥା ତୁଳନାରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବିରୋଧୀ ଦଳର ଭୂମିକା ଅଧିକ।

ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ସ୍ୱାଧୀନତା ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି କି?

ହଁ, ବିଭିନ୍ନ ସରକାରଙ୍କ ଅମଳରେ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି।

• ୨୦୦୯ରେ ତତ୍କାଳୀନ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ଏନ୍. ଗୋପାଳସ୍ୱାମୀ, ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ନବୀନ ଚାୱଲାଙ୍କୁ ପକ୍ଷପାତପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଚରଣ ଅଭିଯୋଗରେ ପଦରୁ ହଟାଇବାକୁ ସୁପାରିସ କରିଥିଲେ। UPA ସରକାର ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ଚାୱଲା ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
• ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ଏମ୍.ଏସ୍. ଗିଲ୍ ଅବସର ପରେ କଂଗ୍ରେସରେ ଯୋଗ ଦେଇ କେନ୍ଦ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥିଲେ।
• ୨୦୧୯ରେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ଅଶୋକ ଲାଭାସା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଆଦର୍ଶ ଆଚରଣ ବିଧି ସମ୍ପର୍କିତ ଅଭିଯୋଗ ଉପରେ ନିଜର ଭିନ୍ନମତ ଦର୍ଜ କରିଥିଲେ।

ଦଲିଲର ମୁଖ୍ୟ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି, ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ଦଳକୁ ଅନ୍ୟ ଦଳଠାରୁ ଅଧିକ ଦୋଷୀ କହିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନୁହେଁ। ବରଂ ଆୟୋଗର ସ୍ୱାଧୀନତା ନେଇ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଆସିଛି। ତଥାପି ଆୟୋଗ ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନା କରିଆସିଛି ଏବଂ ଶେଷରେ ଶାସକ ଦଳ ହାରିଥିବା ନିର୍ବାଚନ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ନିର୍ବାଚନର ଫଳାଫଳକୁ ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।

ବର୍ତ୍ତମାନ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଉପରେ କୌଣସି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରହିଛି କି?

ଦଲିଲ ଅନୁଯାୟୀ, ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହେଉଛି ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ତଦାରଖ। ଜୁଲାଇ ୨୦୨୫ଠାରୁ ଅଦାଲତ SIR ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ ନିରନ୍ତର ନଜର ରଖିଛନ୍ତି। ଆଧାର, ନୋଟିସ୍, ଅପିଲ୍ ଓ ଫର୍ମ-୬ ଘୋଷଣାପତ୍ର ସମ୍ପର୍କରେ ଆୟୋଗକୁ ସଂଶୋଧନ କରିବାକୁ କହିଛନ୍ତି। ଏହା ସହିତ ସଂସଦରେ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଛି। ୬୦ରୁ ଅଧିକ ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତଙ୍କୁ ପଦରୁ ହଟାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଗତ କରିଥିବା କଥା ଦଲିଲରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।

୮. ‘ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍’ର ତଦନ୍ତ ରିପୋର୍ଟ କ’ଣ ଦର୍ଶାଏ?

ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଦୁଇ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ଲିଖିତ ଭାବେ ଗମ୍ଭୀର ଆପତ୍ତି ଉଠାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ SIRର କୌଣସି ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ଅନୁମୋଦନ ବିନା ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଏହି ରିପୋର୍ଟ ନିଜେ ପ୍ରମାଣ କରେନାହିଁ। ଅଧିକାଂଶ ଆପତ୍ତି ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ଭୁଲ୍‌ରେ ବାଦ୍ ଦେବା ଅପେକ୍ଷା ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପର୍କିତ ଥିଲା।

ରିପୋର୍ଟରେ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥିଲା?

୨୩ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬ରେ ‘ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍’ ରିପୋର୍ଟ କରିଥିଲା ଯେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ସୁଖବୀର ସିଂହ ସାନ୍ଧୁ ଓ ବିବେକ ଯୋଶୀ ୧୦ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଅତି କମ୍‌ରେ ୧୪ ଥର ରେକର୍ଡରେ ଆପତ୍ତି ଉଠାଇଥିଲେ। ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଚାରିଥର ମଧ୍ୟ ଏପରି ହୋଇଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, କେତେକ ପଦକ୍ଷେପ ସେମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାତସାରରେ ନିଆଯାଇନଥିଲା।

ଆପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ସାମିଲ ଥିଲା:

• ଫର୍ମ-୬ ଘୋଷଣାପତ୍ର।
• ଭୋଟର ତଥ୍ୟଭଣ୍ଡାରର କେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ।
• ରାଜ୍ୟ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ଅଧିକାର।
• ନାମ ବାଦ୍ ଦେବା ଓ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରିବା।
• ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ଭୋଟରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଦାଖଲ ପ୍ରାୟ ୧୬.୧୦ ଲକ୍ଷ ଅପିଲ୍।

ଏହା ଗମ୍ଭୀର ସାମ୍ବାଦିକ ତଦନ୍ତ ଏବଂ ଏହାକୁ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହ ନେବା ଉଚିତ୍ ବୋଲି ଦଲିଲରେ କୁହାଯାଇଛି। ରିପୋର୍ଟକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଯାଇନଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।

ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ କ’ଣ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲା?

ଆୟୋଗ କହିଥିଲା ଯେ ଏହି ନୋଟ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଚିଠା ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଉଠାଯାଇଥିବା ମତାମତ ଥିଲା, ଯାହା ଉପରେ ଆୟୋଗ ବିଚାର କରିଥିଲା। SIR ସମେତ ସମସ୍ତ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସର୍ବସମ୍ମତିକ୍ରମେ ନିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ ତିନି ଜଣ ଆୟୁକ୍ତଙ୍କ ଦସ୍ତଖତ ରହିଥିଲା। ତିନି ଜଣ ଆୟୁକ୍ତଙ୍କ ବୈଠକ ପରେ ମଧ୍ୟ ଆୟୋଗ ଏହି ମତକୁ ପୁନର୍ବାର ଦୋହରାଇଥିଲା।

ଯଦି ତିନି ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇ ଜଣ ଆପତ୍ତି ଉଠାଇଥିଲେ, ତେବେ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ କ’ଣ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ବିନା କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ?

ଏହା ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ। ଏହାର ଉତ୍ତର ଆପତ୍ତି ନୋଟ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଆଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ, ତିନି ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମତ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୋଇପାରେ। ଯଦି ସାନ୍ଧୁ ଓ ଯୋଶୀ କୌଣସି ଚୂଡ଼ାନ୍ତ SIR ଆଦେଶର ବିରୋଧ କରିଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ତାହାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସଂଖ୍ୟା ଥିଲା।

ଆୟୋଗ କହିଛି ଯେ ସେମାନେ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଆଦେଶର ବିରୋଧ କରିନଥିଲେ ଏବଂ ଆଦେଶରେ ଦସ୍ତଖତ କରିଥିଲେ। କୌଣସି ଆଦେଶରେ ଦସ୍ତଖତ କରିବାକୁ ସେମାନେ ମନା କରିଥିଲେ ବୋଲି ଉଭୟ ଆୟୁକ୍ତ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବେ କହିନାହାନ୍ତି।

ପୂର୍ବତନ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ଏସ୍.ୱାଇ. କୁରୈଶୀଙ୍କ ମତରେ, ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତାର ସମର୍ଥନ ବିନା ନିଆଯାଇଥିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ବେଆଇନ ହେବ। କିନ୍ତୁ ଏପରି କୌଣସି ନିଷ୍ପତ୍ତି ପ୍ରକୃତରେ ନିଆଯାଇଥିଲା କି ନାହିଁ, ତାହା ଏବେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଯାଞ୍ଚ କରୁଛନ୍ତି।

ଏପରି ମତଭେଦ ଅସ୍ୱାଭାବିକ କି?

ନା। ୧୯୯୩ରୁ ୧୯୯୫ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ଟି.ଏନ୍. ଶେଷନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଆୟୁକ୍ତ ଏମ୍.ଏସ୍. ଗିଲ୍ ଏବଂ ଜି.ଭି.ଜି. କୃଷ୍ଣମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆୟୋଗର କ୍ଷମତାକୁ ନେଇ ବିବାଦ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହା ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥିଲା। ୨୦୧୯ରେ ଅଶୋକ ଲାଭାସା ରେକର୍ଡରେ ଭିନ୍ନମତ ଲିପିବଦ୍ଧ ନହେବା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆଦର୍ଶ ଆଚରଣ ବିଧି ସମ୍ପର୍କିତ ବୈଠକରୁ ନିଜକୁ ଦୂରେଇ ରଖିଥିଲେ।

ତେଣୁ ତିନି ଜଣିଆ ସଂସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ହେବା ଅସାଧାରଣ ନୁହେଁ। ଏହା ଆୟୁକ୍ତମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାର ଏକ ସଙ୍କେତ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

ପ୍ରମୁଖ ଆପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ବିଶ୍ଳେଷଣ

ଆପତ୍ତି	ପ୍ରସଙ୍ଗ	ଦଲିଲରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ
ଫର୍ମ-୬ ଘୋଷଣାପତ୍ରକୁ ଅନଧିକୃତ ଓ ବେଆଇନ କୁହାଯିବା	ନୂଆ ଘୋଷଣାପତ୍ର ପାଇଁ ୧୯୬୦ର ନିୟମ ସଂଶୋଧନ ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା କି ନାହିଁ	ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ କହିଥିଲେ ଯେ ଘୋଷଣାପତ୍ରକୁ ସେ ଅନୁମୋଦନ କରିନଥିଲେ। ଆୟୋଗ କହିଥିଲା ଯେ ଫର୍ମ-୬ ନିଜେ ସଂଶୋଧିତ ହୋଇନଥିଲା ଏବଂ SIR ଶେଷ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଘୋଷଣାପତ୍ର ହଟାଇ ଦିଆଯାଇଛି।
ଭୋଟର ତଥ୍ୟଭଣ୍ଡାରର କେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ	ଦିଲ୍ଲୀର IT ବିଭାଗ ERONet ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିବା ଉଚିତ୍ କି ନାହିଁ	୨୦୨୬ ଜାନୁଆରୀରେ ECINet ୪୦ରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା ଆପ୍‌କୁ ଏକତ୍ର କରିଥିଲା। ଜାତୀୟ ତଥ୍ୟଭଣ୍ଡାର ଦୁଇଟି ରାଜ୍ୟରେ ଏକାଧିକ ପଞ୍ଜୀକରଣ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ; କିନ୍ତୁ ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ଅଧିକାର ଏକ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଶାସନିକ ସମସ୍ୟା।
ଗୋଆର ୯୭ ଜଣ ଭୋଟର	ତଥ୍ୟଭଣ୍ଡାର ସମ୍ପର୍କିତ ସମସ୍ୟା	ଗୋଆରେ ପ୍ରାୟ ୧୦.୫୭ ଲକ୍ଷ ଭୋଟରଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଏହା ପ୍ରାୟ ୧୧ ହଜାରରେ ଜଣେ। ଏହି ତ୍ରୁଟି ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହାକୁ ସୁଧାରିବା ଦରକାର।
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ୧୬.୧୦ ଲକ୍ଷ ଅପିଲ୍	ତାଲିକାରେ ଥିବା ନାମ ବିରୋଧରେ ଦାଖଲ ଅପିଲ୍	ଅପିଲ୍ କରିବା ଏକ ଆଇନଗତ ଅଧିକାର। କେବଳ ଅପିଲ୍ ଦାଖଲ ହେବା ଦ୍ୱାରା କାହାର ନାମ ବାଦ୍ ପଡ଼େ ନାହିଁ। ଅଦାଲତଙ୍କ ତଦାରଖରେ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଅପିଲ୍ ଶୁଣୁଛନ୍ତି।
କ୍ୟାବିନେଟ୍ ସଚିବଙ୍କୁ ଚିଠି	ଆୟୋଗ ବାହାରେ ଅଭିଯୋଗ ଉଠାଇବା	ଆୟୋଗ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଚିଠିଗୁଡ଼ିକ SIR ନୀତି ଅପେକ୍ଷା ଡେପୁଟେସନ୍‌ରେ ଥିବା ଜଣେ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସେବା ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଥିଲା।
SIR ଯୋଗୁଁ ହଇରାଣ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ	ଚିଠା SIR ଆଦେଶ ସମ୍ପର୍କରେ ସାନ୍ଧୁଙ୍କ ମତ	ଏହା SIRର ଘୋଷିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ—କୌଣସି ଯୋଗ୍ୟ ନାଗରିକ ବାଦ୍ ନପଡ଼ିବା—ସହ ସମାନ। ଏହା ସତର୍କତାମୂଳକ ମତ, ପ୍ରକ୍ରିୟାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ ନୁହେଁ।

ଏହି ରିପୋର୍ଟରୁ ନିରପେକ୍ଷ ପାଠକ କ’ଣ ନିଷ୍କର୍ଷ କରିବେ?

ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗକୁ ସମାଲୋଚନା କରୁଥିବା କେତେକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ମଧ୍ୟ ରିପୋର୍ଟର ସୀମାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି। ‘ଆଉଟଲୁକ୍’ର ମତ ଅନୁଯାୟୀ, ତଦନ୍ତରୁ ଆପତ୍ତି ଉଠାଯାଇଥିବା କଥା ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଅନିୟମିତତା ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ‘କାଉଣ୍ଟରକରେଣ୍ଟସ୍’ ମଧ୍ୟ କହିଥିଲା ଯେ ଏହି ତଦନ୍ତ ନିଜେ ନିର୍ବାଚନ ଅସ୍ୱଚ୍ଛ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇଥିବା କଥା ପ୍ରମାଣ କରେନାହିଁ।

ସରଳ ଭାଷାରେ, ଏହି ରିପୋର୍ଟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଭିତରେ ପ୍ରକୃତ ମତଭେଦ ଥିବାର ପ୍ରମାଣ। ଫର୍ମ-୬ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଇନଗତ ପ୍ରଶ୍ନ ଏବେ ମଧ୍ୟ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ବିଚାରାଧୀନ। କିନ୍ତୁ ଏହା ନିଜେ ଅବୈଧ ଭାବେ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ନିର୍ବାଚନରେ ଜାଲିଆତି ହୋଇଥିବା କଥା ପ୍ରମାଣ କରେନାହିଁ।

୯. ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ ଦଳର ସରକାର ମଧ୍ୟ ଏପରି ସଂଶୋଧନ କରିଥିଲେ କି?

ହଁ। କଂଗ୍ରେସ ସରକାରଙ୍କ ଅମଳରେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଭୋଟର ତାଲିକା ସଂଶୋଧନ ହୋଇଥିଲା। ବରିଷ୍ଠ ବିରୋଧୀ ନେତାମାନେ ପୂର୍ବରୁ ନାମ ବାଦ୍ ଦେବାର ଯେଉଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ଯୁକ୍ତି ସହ ସମାନ। ‘ଭୋଟ ଚୋରି’ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ଅଭିଯୋଗଟି ମଧ୍ୟ ଏକାଧିକ ଥର ଥିବା ଭୋଟର ନାମ ସମ୍ପର୍କିତ ଥିଲା।

ଗଭୀର ସଂଶୋଧନ କ’ଣ ନୂଆ ଧାରଣା?

ନା। ୧୯୬୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାୟ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଗଭୀର ସଂଶୋଧନ କରାଯାଉଥିଲା। ୧୯୬୫–୬୬, ୧୯୮୩–୮୪, ୧୯୯୩, ୧୯୯୫ ଏବଂ ୨୦୦୨–୦୩ରେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଧରଣର ଗଭୀର ସଂଶୋଧନ ହୋଇଥିଲା।

ସଂଶୋଧନର ସମୟ	କେନ୍ଦ୍ରରେ ସରକାର
୧୯୬୫–୬୬	କଂଗ୍ରେସ
୧୯୮୩–୮୪	କଂଗ୍ରେସ (ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ)
୧୯୯୩	କଂଗ୍ରେସ (ପି.ଭି. ନରସିଂହ ରାଓ)
୧୯୯୫	କଂଗ୍ରେସ (ପି.ଭି. ନରସିଂହ ରାଓ)
୨୦୦୨–୦୩	ଏନ୍‌ଡିଏ (ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ)

୧୯୯୫ର ସଂଶୋଧନ ପରେ ଲାଲ ବାବୁ ହୁସେନ୍ ମାମଲାରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ରାୟ ଆସିଥିଲା। ସେହି ମାମଲାରେ ମୁମ୍ବାଇର ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ଥିବା କେତେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନାଗରିକତାକୁ ନେଇ ଅଧିକାରୀମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଥିଲେ। ଅଦାଲତ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଯୋଗ୍ୟତା ଯାଞ୍ଚ କରିପାରିବ ନାହିଁ ବୋଲି କହିନଥିଲେ; ବରଂ ପ୍ରଥମେ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଜ ପକ୍ଷ ରଖିବାର ଯଥାର୍ଥ ସୁଯୋଗ ଦେବାକୁ କହିଥିଲେ। ୨୦୨୬ର ରାୟରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ସନ୍ତୁଳନ ରଖାଯାଇଛି।

ଏହି ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଗଭୀର ଭୋଟର ତାଲିକା ସଂଶୋଧନ ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଶାସନର ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପଦ୍ଧତି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ସରକାର ଅମଳରେ ଏହା ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଛି।

ଆଇନମନ୍ତ୍ରୀ ଥିବା ସମୟରେ କପିଲ ସିବଲ୍ ନାମ ବାଦ୍ ଦେବା ସମ୍ପର୍କରେ କ’ଣ କହିଥିଲେ?

UPA ସରକାରରେ କେନ୍ଦ୍ର ଆଇନମନ୍ତ୍ରୀ ଥିବା ସମୟର ଏକ ସଂସଦୀୟ ଭିଡିଓରେ କପିଲ ସିବଲ୍ କହିଥିଲେ ଯେ ତିନୋଟି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଏ:

• ଭୋଟର ଅନ୍ୟ ନିର୍ବାଚନମଣ୍ଡଳୀକୁ ଚାଲିଗଲେ।
• ବାସସ୍ଥାନ ବଦଳିବା ପରେ ନାମ ଏକାଧିକ ଥର ପଞ୍ଜୀକୃତ ହେଲେ।
• ଭୋଟରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ।

ସେ ଏହା ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ ଯେ କାହାର ନାମ ଭୁଲ୍‌ରେ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଲେ, ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପୁନଃପଞ୍ଜୀକରଣ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିପାରିବେ।

ଏହି ପୂର୍ବ ମତାମତ ବର୍ତ୍ତମାନର ସମସ୍ତ ବିବାଦର ସମାଧାନ କରେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଦଲିଲର ଯୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ନାମ ବାଦ୍ ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଏହି ଶ୍ରେଣୀଗୁଡ଼ିକ ନୂଆ କିମ୍ବା ଅସାଧାରଣ ନୁହେଁ।

କୌଣସି ବିରୋଧୀ ନେତା SIRକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ କି?

ହଁ। କଂଗ୍ରେସର ବରିଷ୍ଠ ସାଂସଦ ଶଶୀ ଥରୁର୍ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୫ରେ ସାରା ଦେଶରେ SIR କରିବାକୁ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବେ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ଭୋଟର ତାଲିକା ‘ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଖୁଣ ନୁହେଁ’। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଭୋଟର ତାଲିକାର ସ୍ଥିତି ନେଇ ଚିନ୍ତା କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦଳରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ।

ନକଲି ଭୋଟରଙ୍କୁ ନେଇ ବିରୋଧୀ ଦଳର ଚିନ୍ତା ଓ SIRର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ ସମାନ?

ବହୁ ପରିମାଣରେ ହଁ। ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୫ର ‘ଭୋଟ ଚୋରି’ ଉପସ୍ଥାପନାରେ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁର ମହାଦେବପୁରା ଅଞ୍ଚଳରେ ନକଲି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ଏକାଧିକ ଠିକଣାରେ ଥିବା ଭୋଟର ନାମ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଭିଯୋଗ ଉଠାଯାଇଥିଲା। ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୫ରେ ଲୋକସଭା ଆଲୋଚନାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୋଟରଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଠାଇଥିଲେ।

ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ନକଲି ପଞ୍ଜୀକରଣକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ହେଉଛି ଘରକୁ ଘର ଯାଇ ଯାଞ୍ଚ କରିବାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। SIR କିପରି କରାଯାଉଛି, ତାହାକୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା ଯଥାର୍ଥ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏକପଟେ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ଅନେକ ନକଲି ନାମ ରହିଛି ବୋଲି କହିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟପଟେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଫା କରିବାକୁ ସମସ୍ୟା ବୋଲି କହିବା ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧାଭାସ ରହିଛି ବୋଲି ଦଲିଲରେ ଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଇଛି।

ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଆଇନରେ ଥିବା ପ୍ରତିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ କି?

ବିହାରରେ ଦାବି ଓ ଆପତ୍ତି ଦାଖଲ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟର ୧୪ ଦିନ ପରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଗୋଟିଏ ହେଲେ ଦାବି କିମ୍ବା ଆପତ୍ତି ଦାଖଲ କରିନଥିବା କଥା ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ କହିଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଭୋଟରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ୨୩ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଆବେଦନ ଆସିଥିଲା। ପରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ଭୋଟରଙ୍କୁ ଦାବି ଦାଖଲ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।

SIRକୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ସମାଲୋଚନା କରୁଥିବା ଦଳଗୁଡ଼ିକ ସମେତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ଦଳ ପାଖରେ ବୁଥ୍‌ସ୍ତରୀୟ ଏଜେଣ୍ଟ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଭୋଟରଙ୍କୁ ଆଇନଗତ ପ୍ରତିକାର ବ୍ୟବହାର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବେ।

ଏହି ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ SIRକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେବା ଉଚିତ୍ କି?

ଦଲିଲର ଯୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମସ୍ୟାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମାଧାନ ରହିଛି—ଅଦାଲତଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ, ଶୀଘ୍ର ଅପିଲ୍ ଶୁଣାଣି, ଲକ୍ଷ୍ୟଭିତ୍ତିକ ପୁନଃପଞ୍ଜୀକରଣ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ନୋଟିସ୍।

SIRକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ ଭୁଲ୍‌ରେ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିବା ଜଣେ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱତଃ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହେବ ନାହିଁ। ବରଂ ମୃତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଯାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ରହିଯିବ। ତେଣୁ ଉଚିତ୍ ଦାବି ହେଉଛି—ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆହୁରି ଉନ୍ନତ କରିବା।

୧୦. ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ନାମ ନଥିଲେ କ’ଣ କରିବେ?

କୌଣସି ଯୋଗ୍ୟ ନାଗରିକଙ୍କ ନାମ ତାଲିକାରୁ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେ ଫର୍ମ-୬ ମାଧ୍ୟମରେ ପୁନଃପଞ୍ଜୀକରଣ କରିପାରିବେ। ଆବେଦନ ଖାରଜ ହେଲେ ଦୁଇଟି ସ୍ତରରେ ଅପିଲ୍ ଏବଂ ତା’ପରେ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଆଶ୍ରୟ ନେବାର ସୁଯୋଗ ରହିଛି।

1. ତାଲିକା ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ। ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ଭୋଟର ପୋର୍ଟାଲ୍ କିମ୍ବା ନିଜ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ୱେବସାଇଟ୍‌ରେ ନିଜ ନାମ ଖୋଜନ୍ତୁ। ଅନେକ ରାଜ୍ୟ ଅନୁପସ୍ଥିତ, ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ, ମୃତ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିତୀୟ ପଞ୍ଜୀକରଣ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିବା ନାମର ତାଲିକା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।

2. ଫର୍ମ-୬ ଦାଖଲ କରନ୍ତୁ। ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ପୋର୍ଟାଲ୍‌ରେ ଅନଲାଇନ୍‌ରେ କିମ୍ବା ନିଜ BLOଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଆବେଦନ କରନ୍ତୁ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ର ଓ କଲେଜରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପଞ୍ଜୀକରଣ ଶିବିର ଚାଲିଛି।

3. ନୋଟିସ୍‌ର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ। ନାମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ତଥ୍ୟରେ ଅସଙ୍ଗତି ସମ୍ପର୍କରେ ନୋଟିସ୍ ମିଳିଲେ, ନିର୍ବାଚକ ପଞ୍ଜୀକରଣ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଶୁଣାଣିରେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତୁ। ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ତାଲିକାରେ ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ ଦଲିଲ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ। ପରିଚୟ ପ୍ରମାଣ ପାଇଁ ଆଧାର ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

4. ଆବେଦନ ଖାରଜ ହେଲେ ଅପିଲ୍ କରନ୍ତୁ। ଜନପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଇନର ଧାରା ୨୪ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଥମେ ଜିଲ୍ଲା ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ଏବଂ ପରେ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଅପିଲ୍ କରନ୍ତୁ।

5. ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ନ୍ୟାୟାଳୟକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ମୃତ, ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିତୀୟ ପଞ୍ଜୀକରଣ ଭାବେ ଭୁଲ୍‌ରେ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇ ନାମ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଥିଲେ, ନ୍ୟାୟିକ ସମୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଆବେଦନ କରିପାରିବେ ବୋଲି ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।

6. ସାହାଯ୍ୟ ନିଅନ୍ତୁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ବୁଥ୍‌ସ୍ତରୀୟ ଏଜେଣ୍ଟ ଭୋଟରଙ୍କୁ ଦାବି ଦାଖଲ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବେ। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ମଧ୍ୟ ଦଳଗୁଡ଼ିକୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।

ସନ୍ଦେହରେ ଥିବା ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ଶେଷ କଥା

ଭୁଲ୍‌ରେ କୌଣସି ଯୋଗ୍ୟ ଭୋଟରଙ୍କ ନାମ ବାଦ୍ ପଡ଼ିବାରୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ଉପାୟ ହେଉଛି ସଂଶୋଧନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ କରିବା ନୁହେଁ; ବରଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେପରି ଆଇନରେ ଥିବା ପ୍ରତିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା। ଦଲିଲର ମତ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହା ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକ ଭାଗ ନେଇପାରିବେ।

୧୧. ମୂଳ ଦଲିଲରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ

ଅଦାଲତ ସମ୍ପର୍କିତ ରେକର୍ଡ

• SC Observer: ADR ବନାମ ECI ମାମଲାର ପୃଷ୍ଠା ଓ ଆଦେଶ।
• SC Observer: ୨୭ ମେ ୨୦୨୬ର ରାୟର ସାରାଂଶ।
• ୨୦୨୬ INSC ୫୬୪ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାୟ।
• Bar and Bench: ଫର୍ମ-୬ର ସଂଶୋଧନକୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଅନୁମୋଦନ କରିନଥିବା ସମ୍ପର୍କିତ ରିପୋର୍ଟ।

ଆଇନଗତ ଉତ୍ସ

• ଜନପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଆଇନ, ୧୯୫୦।
• ନିର୍ବାଚକ ପଞ୍ଜୀକରଣ ନିୟମ, ୧୯୬୦।

ପରିସଂଖ୍ୟାନ ସମ୍ପର୍କିତ ଉତ୍ସ

• DNA: ୧୩ କୋଟି ସଂଖ୍ୟା ସମ୍ପର୍କରେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ତଥ୍ୟ।
• The Hindu: ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଭୋଟର ତାଲିକାର ୧୦.୨% ହ୍ରାସ।
• Wikipedia: SIR ସମ୍ପର୍କିତ ରାଜ୍ୟଭିତ୍ତିକ ତଥ୍ୟ।
• Free Press Journal: ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ସମ୍ପର୍କିତ ତଥ୍ୟ ଓ ଧାରଣାର ସମୀକ୍ଷା।
• The Wire: ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ତାଲିକା ଓ ବିଚାର ପ୍ରକ୍ରିୟା।
• Tribune: ବିହାରର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତାଲିକା ସମ୍ପର୍କିତ ତଥ୍ୟ।

‘ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍’ର ତଦନ୍ତ ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା

• Indian Express: ୨୩ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬ର ତଦନ୍ତ ରିପୋର୍ଟ।
• Outlook: ଦୁଇ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତଙ୍କ ଆପତ୍ତି ସମ୍ପର୍କିତ ବିଶ୍ଳେଷଣ।
• Substack: ୧୪ଟି ଆପତ୍ତିରୁ କ’ଣ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ, ତାହାର ବିଶ୍ଳେଷଣ।
• Daily Pioneer: ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଭିତରେ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିବା ମତଭେଦ।

ବିଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ମତାମତ

• Open Magazine: ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ପକ୍ଷରେ ଆଇନଗତ ଯୁକ୍ତି।
• Organiser: SIR ସମ୍ପର୍କିତ ଦଶଟି ତଥ୍ୟ।
• Deccan Herald ସମ୍ପାଦକୀୟ: SIR ଓ ଏହାର ସମାଲୋଚନା।
• The Wire: SIR ଯୋଗୁଁ ବିଜେପି ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ନିର୍ବାଚନୀ ଲାଭ ପାଇଥିବା ସମ୍ପର୍କିତ ତଥ୍ୟ ବିଶ୍ଳେଷଣ।