ପଦବୀ ନୁହେଁ, ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ: ଭୈୟାଜୀ ଦାଣୀଙ୍କ ସରଳ ଜୀବନ
ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱୟଂସେବକ ସଂଘର ପୂର୍ବତନ ସରକାର୍ଯ୍ୟବାହ ମାନନୀୟ ପ୍ରଭାକର ବଳବନ୍ତ ଦାଣୀ (ଭୈୟାଜୀ ଦାଣୀ)ଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ପ୍ରାମାଣିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ, ଯାହା ସଂଗଠନରେ ପଦବୀ ପ୍ରତି ନିରହଂକାରିତା, ସରଳତା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସହ ଏକାତ୍ମତାର ଅମର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ।
ରାତି ପ୍ରାୟ ନଅଟା ବାଜିଥିଲା। ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଏକ ଦୂରଦୂରାନ୍ତ ଗାଁରେ ଥିବା ସଂଘର ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟଟି ଦୀପ ଓ ବଲ୍ବର ହାଲୁକା ଆଲୋକରେ ଝଲମଲ କରୁଥିଲା। ଗାଁର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ଏବଂ ସାମାନ୍ୟ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। କାରଣ ଥିଲା—ସେହି ଦିନ ସଂଗଠନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଶାସନିକ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ‘ସରକାର୍ଯ୍ୟବାହ’ ମାନନୀୟ ଭୈୟାଜୀ ଦାଣୀଙ୍କର ସେହି ଗାଁକୁ ପ୍ରବାସ ଥିଲା।
ଗାଁର କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାମାନେ ପ୍ରଥମଥର ପାଇଁ ଏତେ ବଡ଼ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସ୍ୱାଗତ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଭାବିଲେ—ସରକାର୍ଯ୍ୟବାହଜୀ ଦିନସାରା ଦୀର୍ଘ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିକର ପ୍ରବାସ ପରେ ଆସୁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେବା ଉଚିତ।
କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାମାନେ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର ମୁଖ୍ୟ କକ୍ଷ ନିକଟରେ ଥିବା ଏକ ଛୋଟ ଅଲଗା କୋଠରୀକୁ ସଫା କଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଖଟ ରଖିଲେ, ସଫା ଗଦି ବିଛାଇଲେ ଏବଂ ଏକ ପଙ୍ଖାର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଅନ୍ୟପଟେ, ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ଓ ସାଙ୍ଗରେ ଆସିଥିବା ସ୍ୱୟଂସେବକମାନେ ମୁଖ୍ୟ ହଲ୍ରେ ଦରି ବିଛାଇ ଶୋଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ।
ଠିକ୍ ସାଢ଼େ ନଅଟା ବେଳେ ଏକ ସାଧାରଣ ଗାଡ଼ିରେ ଭୈୟାଜୀ ଦାଣୀଙ୍କ ଆଗମନ ହେଲା। ଦିନସାରା ଯାତ୍ରା ଓ ବୈଠକ ପରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଥକାପଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଏକ ଆତ୍ମୀୟ ହସ ଖେଳିଗଲା।
ସେ ଜଣେ ଜଣେ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଭଲମନ୍ଦ ପଚାରିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ବିଷୟରେ ବୁଝିଲେ। ଭୋଜନ ପରେ ବିଶ୍ରାମର ସମୟ ହେଲା।
ଜିଲ୍ଲା କାର୍ଯ୍ୟବାହଜୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନର ସହିତ ଭୈୟାଜୀଙ୍କୁ ସେହି ବିଶେଷ କୋଠରୀକୁ ନେଇ କହିଲେ—
“ଭୈୟାଜୀ ! ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବିଶେଷ କୋଠରୀଟି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଖଟ ଓ ଗଦିର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ଥକାପଣ ଦୂର ହେବ ଏବଂ ଆପଣ ଶାନ୍ତିରେ ବିଶ୍ରାମ କରିପାରିବେ।”
ଭୈୟାଜୀ ଦାଣୀ ସଜାଯାଇଥିବା ସେହି କୋଠରୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ଖଟଟିକୁ ଦେଖିଲେ। ତା’ପରେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ବାହାରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ହଲ୍ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।
ସେଠାରେ ଦଶ-ବାରଜଣ ଯୁବକ ଓ ବରିଷ୍ଠ ସ୍ୱୟଂସେବକ ଚଟାଣ ଉପରେ ଦରି ବିଛାଇ, ନିଜ ନିଜ ବ୍ୟାଗକୁ ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ରଖି ଶୋଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ।
ଭୈୟାଜୀଙ୍କ ମୁହଁର ଭାବ ହଠାତ୍ ଗମ୍ଭୀର ହୋଇଗଲା। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱରରେ ସେହି ମଧୁରତା ରହିଲା।
ସେ ନିଜ ହାତରେ ଧରିଥିବା ଛୋଟ ବିଛଣାଟିକୁ ଉଠାଇଲେ ଏବଂ କିଛି ନକହି ସିଧା ମୁଖ୍ୟ ହଲ୍ ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସେ ହଲ୍ର ଏକ କୋଣରେ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱୟଂସେବକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଦରି ନିଜେ ବିଛାଇଲେ ଏବଂ ତା’ଉପରେ ନିଜ ବ୍ୟାଗଟି ରଖିଦେଲେ।
ଏହା ଦେଖି ଜିଲ୍ଲା କାର୍ଯ୍ୟବାହ ଓ ଅନ୍ୟ ଆୟୋଜକମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଗଲେ। ସେମାନେ ଦୌଡ଼ି ଭୈୟାଜୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି ସଙ୍କୋଚର ସହିତ କହିଲେ—
“ଭୈୟାଜୀ! ଏହା ଆପଣ କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି? ଆପଣ ସଂଗଠନର ସରକାର୍ଯ୍ୟବାହ ! ସମଗ୍ର ଦେଶର ଦାୟିତ୍ୱ ଆପଣଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ରହିଛି। ଆପଣ ଯଦି ତଳେ ଶୋଇବେ, ତେବେ ଆମ ପକ୍ଷରୁ ବହୁତ ବଡ଼ ଅପରାଧ ହୋଇଯିବ। ଦୟାକରି ସେହି କୋଠରୀକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।”
ଭୈୟାଜୀ ଦାଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମୀୟତାର ସହିତ ଜିଲ୍ଲା କାର୍ଯ୍ୟବାହଙ୍କ ହାତକୁ ନିଜ ହାତରେ ଧରି ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପାଖରେ ବସାଇଲେ।
ତା’ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ଓ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—
“ମୋର ଭାଇ! ସଂଘରେ ‘ପଦବୀ ’ କୌଣସି ଅଧିକାର କିମ୍ବା ସୁବିଧାର ପ୍ରତୀକ ନୁହେଁ। ଏହା କେବଳ କାମର ବିଭାଜନ ଏବଂ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱର ନାମ। ଆଜି ମୋତେ ସରକାର୍ଯ୍ୟବାହର ଦାୟିତ୍ୱ ମିଳିଛି, କାଲି ଆଉ କେହି ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ସମ୍ଭାଳିବେ। କିନ୍ତୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମୂଳତଃ କ’ଣ? ଆମେ ସମସ୍ତେ କେବଳ ‘ସ୍ୱୟଂସେବକ’।”
ଭୈୟାଜୀ ଆଗକୁ କହିଲେ—
“ଯଦି କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦାୟିତ୍ୱ ମିଳିଗଲା ବୋଲି ମୁଁ ଓ ମୋର ଏହି ସ୍ୱୟଂସେବକ ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁବିଧାର ଭେଦ ଆସିଯାଏ, ଯଦି ମୁଁ ଗଦିଦିଆ ଖଟରେ ଶୋଇବି ଏବଂ ମୋର ଭାଇମାନେ ତଳେ ଦରି ଉପରେ ଶୋଇବେ, ତେବେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆତ୍ମୀୟତା ଓ ସମରସତା ଶେଷ ହୋଇଯିବ। ସଂଗଠନର ଶକ୍ତି ପଦର ଅଭିମାନରୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକାଠି ଜୀବନ ବିତାଇବା ଏବଂ ଏକାଠି ରହିବାର ଭାବନାରୁ ଗଢ଼ିଉଠେ।”
ଭୈୟାଜୀଙ୍କ ଏହି କଥା ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଗଲା।
ସେହି ରାତିରେ ଦେଶର ଏତେ ବଡ଼ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ଜଣେ ଅଧିକାରୀ କୌଣସି ବିଶେଷ ସୁବିଧା ନନେଇ ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଟାଣ ଉପରେ ଶୋଇଲେ।
ପରଦିନ ସକାଳେ ଭୈୟାଜୀ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରବାସ ପାଇଁ ବାହାରିଗଲେ। କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ମନରେ କେବଳ ଜଣେ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ନଥିଲା; ବରଂ ଏପରି ଜଣେ ମାର୍ଗଦର୍ଶକଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ନିଷ୍ଠା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା, ଯିଏ ନିଜ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣ କରିଦେଇଥିଲେ ଯେ ସରଳତା ଓ ସମାନତା ହିଁ ସଂଘ-ସଂସ୍କାରର ପ୍ରକୃତ ସମ୍ପଦ।
କାହାଣୀରୁ ଶିକ୍ଷା:
ପଦ କେବଳ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ — Responsibility, not Privilege:
ସଂଗଠନରେ କୌଣସି ପଦ ବିଶେଷ ଅଧିକାର କିମ୍ବା VIP ସୁବିଧା ପାଇବାର ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ; ବରଂ ଅଧିକ ସେବା କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ।
ନିରହଂକାରିତା ଓ ସରଳତା:
ପ୍ରକୃତ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତା ସିଏ , ଯିଏ ଦାୟିତ୍ୱ ପାଇବା ପରେ ଅଧିକ ବିନମ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆହୁରି ନିକଟତର ହୁଏ।
ପ୍ରକୃତ ଆତ୍ମୀୟତା:
ଆମ ସାଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମାନତା ଓ ସରଳତାର ଭାବ ରହିବ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂଗଠନରେ ଅତୁଟ ସ୍ନେହ ଓ ଆତ୍ମୀୟତା ରହିବ।
ଆଜିର ସଂକଳ୍ପ:
“ମୁଁ କୌଣସି ପଦ କିମ୍ବା ଦାୟିତ୍ୱର ଅହଂକାର କରିବି ନାହିଁ ଏବଂ ମୋର ସାଥୀମାନଙ୍କ ସହ ସର୍ବଦା ସରଳତା ଓ ସମାନତାର ବ୍ୟବହାର କରିବି।